Bewerkingsplan: leg bewerkingen vast die u kunt inplannen

Home » Bronnen » Bewerkingsplan: leg bewerkingen vast die u kunt inplannen

Geschatte leestijd: 10 minuten

Een bewerkingsplan legt vast welke bewerkingen nodig zijn om een product te maken, in welke volgorde ze moeten plaatsvinden, welke werkcentra ze kunnen uitvoeren en hoeveel tijd elke bewerking kost. Het beschrijft de bewerkingsvolgorde van het product, niet de tijdstippen waarop het wordt gemaakt. De fijnplanning gebruikt deze gegevens om te bepalen wanneer elke bewerking wordt uitgevoerd, rekening houdend met andere orders.

Met een bruikbaar bewerkingsplan kan een productieplanner vóór het vrijgeven van werk drie vragen beantwoorden: wat moet er als volgende gebeuren, waar kan dat en hoeveel tijd kost het? Deze gids laat zien hoe u die antwoorden vastlegt, met een klein voorbeeld waarmee u uw eigen bewerkingsgegevens kunt controleren.

Wat is het verschil tussen een BOM, een bewerkingsplan en een fijnplanning?

Een stuklijst (BOM) vermeldt de materialen en componenten die nodig zijn voor een product. Een bewerkingsplan beschrijft het werk waarmee die worden omgezet in het product. De fijnplanning plant dat werk binnen de beschikbare tijd in op geschikte werkcentra.

Document	Welke vraag beantwoordt het?	Voorbeeld: behuizing
BOM	Wat hebben we nodig?	Plaatmetaal, aansluitklemmen, bevestigingsmiddelen
Bewerkingsplan	Hoe maken we het?	Ponsen, buigen, assembleren, testen
Fijnplanning	Wanneer en waar voeren we het uit?	Deze order buigen op Kantbank 2 na de huidige taak

Een wijziging van een component kan een aanpassing van het bewerkingsplan vereisen, maar de BOM legt op zichzelf niet de volledige bewerkingsvolgorde vast. Ook geeft het toevoegen van een tweede geschikte machine de fijnplanning een extra keuzemogelijkheid. Het betekent niet dat het product een tweede buigbewerking nodig heeft.

De documentatie van Microsoft over routes en bewerkingen maakt dit onderscheid concreet: een bewerkingsplan beschrijft de bewerkingsvolgorde, benodigde middelen, insteltijd en bewerkingstijd voor een product of variant.

Wat hoort er in een bewerkingsplan?

Een bewerkingsplan moet het werk voldoende beschrijven, zodat er bij de fijnplanning niets hoeft te worden gegokt.

• Product en revisie: voor welk artikel of welke variant het bewerkingsplan geldt en welke goedgekeurde versie moet worden gebruikt.
• Bewerkingen: afzonderlijke stappen zoals vormen, assembleren of inspecteren, met verwijzingen naar de bijbehorende werkinstructies.
• Volgorde en afhankelijkheden: wat afgerond moet zijn voordat elke bewerking kan beginnen, inclusief eventuele parallelle stappen die later samenkomen.
• Geschikte werkcentra: de machines of werkcentra die technisch in staat zijn elke bewerking uit te voeren.
• Instel- en bewerkingstijden: hoeveel tijd de voorbereiding kost, hoe de bewerkingstijd afhangt van de hoeveelheid en welke eenheden worden gebruikt.
• Overige vereisten: gereedschappen, vaardigheden, voorwaarden voor kwaliteitsvrijgave of uitbesteed werk die bepalen of het werk kan doorgaan.

Een werkinstructie legt uit hoe een bewerking veilig en correct wordt uitgevoerd. Het bewerkingsplan verbindt die bewerking met de rest van de productie. Verwijs naar de instructie in plaats van het bewerkingsplan uit te breiden tot een lange procedure waarin de volgorde niet meer duidelijk is.

Een bewerkingsblad of geleidekaart bevat de bewerkingsgegevens voor een specifieke taak. Het onderliggende bewerkingsplan van het product kan opnieuw worden gebruikt. In het document voor de taak staan daarnaast de orderhoeveelheid, de actuele revisie en de registraties van afgerond werk.

Voorbeeld van een bewerkingsplan: een elektrische behuizing

Dit is een fictief voorbeeld. Een fabrikant heeft een batch van 12 kleine elektrische behuizingen nodig. De plaatdelen en ingekochte componenten liggen klaar. Bij elke bewerking wordt de hele batch verwerkt voordat de volgende begint. De onderstaande tijden bevatten geen overlap of toeslag voor wachttijd.

Bewerking	Moet volgen op	Geschikt werkcentrum	Insteltijd per batch	Bewerkingstijd per stuk
10: Paneel ponsen	Geen	Ponsmachine 1	15 min	2 min
20: Behuizing buigen	10	Kantbank 1 of 2	20 min	3 min
30: Componenten monteren	20	Assemblagebank A	5 min	8 min
40: Elektrisch testen	30	Testbank 1	10 min	4 min

Het bewerkingsplan laat de productieplanner zien dat het buigen pas kan beginnen zodra het ponsen klaar is. In dit voorbeeld zijn beide kantbanken goedgekeurd, zodat bij de fijnplanning tussen de twee kan worden gekozen. Hier gaan we voor beide uit van dezelfde instel- en bewerkingstijden. In de praktijk kan een alternatieve machine andere tijden of gereedschappen vereisen.

Het buigen van 12 stuks kost 56 minuten: 20 minuten insteltijd en 36 minuten bewerkingstijd. Dat is de benodigde werktijd voor de buigbewerking, geen toegezegd tijdstip van voltooiing. Als beide kantbanken bezet zijn, moet de batch wachten.

Voor de volledige batch is in totaal 254 minuten instel- en bewerkingstijd nodig, verdeeld over de vier bewerkingen. De doorlooptijd door de fabriek kan veel langer zijn als ook wachtrijen, ploegendiensten en andere orders worden meegerekend. Een bewerkingsplan met nauwkeurige bewerkingstijden legt nog geen levermoment vast.

Zo maakt u een bewerkingsplan

Begin met één product en een recente order waarvan u de daadwerkelijk doorlopen bewerkingen kunt controleren. Een beknopt bewerkingsplan dat met de productievloer is afgestemd, is nuttiger dan een gedetailleerd sjabloon dat van een ander product is overgenomen.

1. Leg het product en de revisie vast

Leg het eindartikel, de variant en de revisie van de tekening vast. Controleer of de BOM en de werkinstructies dezelfde versie beschrijven. Een materiaal- of ontwerpwijziging kan gevolgen hebben voor gereedschappen, bewerkingen of bewerkingstijden, ook als de artikelnaam niet verandert.

Leg vast wie verantwoordelijk is voor het bewerkingsplan en wanneer een nieuwe versie ingaat. Bepaal hoe u omgaat met orders die al zijn vrijgegeven. Een wijziging van het standaardbewerkingsplan mag niet ongemerkt de instructies voor onderhanden werk veranderen.

2. Noteer de bewerkingen die het product daadwerkelijk nodig heeft

Volg het werk van het uitgangsmateriaal tot het eindartikel. Neem ook verplichte inspecties, uitbestede bewerkingen en vrijgavestappen op, niet alleen de bewerkingen op de grootste machines.

Splits een bewerking op als een afzonderlijk werkcentrum nodig is, apart moet worden beoordeeld of het werk kan beginnen of de voortgang afzonderlijk moet worden geregistreerd. Houd kleine taken bij elkaar als ze als één ononderbroken bewerking op hetzelfde werkcentrum worden uitgevoerd.

3. Leg de afhankelijkheden vast

Vermeld voor elke bewerking welk werk afgerond moet zijn voordat ze kan beginnen. Voor een eenvoudige, opeenvolgende reeks bewerkingen volstaat een genummerde lijst. Bij parallelle stappen moeten de afhankelijkheden expliciet worden vastgelegd: voor de eindassemblage moeten bijvoorbeeld twee subassemblages klaar zijn.

Maak onderscheid tussen een technische afhankelijkheid en een vaste werkwijze op de productievloer. Als testen alleen mogelijk is na volledige assemblage, behoud dan die voorwaarde. Worden twee onafhankelijke onderdelen uitsluitend na elkaar gemaakt omdat er maar één operator is, dan is dat een capaciteitsbeperking waarmee de fijnplanning rekening moet houden.

Als deelbatches door mogen naar de volgende stap, leg dan de goedgekeurde overdrachtsvoorwaarde vast. Ga er niet van uit dat de volgende stap na het eerste stuk kan beginnen, tenzij het proces en de kwaliteitseisen dat toestaan.

4. Leg geschikte machines en personele vereisten vast

Controleer voor elk voorgesteld werkcentrum of het geschikt is voor de afmetingen, gereedschappen, toleranties en het vereiste proces van de taak. Een vrije machine is niet per definitie een geschikte machine.

Leg goedgekeurde alternatieven vast voordat een storing ze dringend nodig maakt. Noteer bij verschillen tussen machines de bijbehorende bewerkings- en insteltijden. Vermeld ook welke gereedschappen of operatorkwalificaties nodig zijn om het alternatief te gebruiken.

Een tweede kantbank kan bijvoorbeeld groot genoeg zijn voor de behuizing, maar niet beschikken over het goedgekeurde gereedschap. Als u die machine zonder deze voorwaarde als geschikt vermeldt, ontstaat een bewerkingsplan dat op de productievloer niet kan worden uitgevoerd.

5. Vermeld waarop de tijden zijn gebaseerd

Maak onderscheid tussen insteltijd per batch en bewerkingstijd per stuk, of vermeld dat een bewerking een vaste duur per batch heeft. Zet de eenheden naast de waarden. Alleen “3” invullen is niet voldoende: drie minuten per stuk en drie minuten per batch leiden tot een heel andere capaciteitsbelasting.

Voor een eenvoudige bewerking waarbij de stuks één voor één worden verwerkt:

Totale bewerkingstijd = insteltijd + hoeveelheid × bewerkingstijd per stuk

Gebruik een ander tijdmodel als het proces daarom vraagt, bijvoorbeeld bij een oven die meerdere stuks tegelijk behandelt. Leg koelen, uitharden of transport afzonderlijk vast als deze stappen bepalend zijn voor het begin van de volgende bewerking. Maak daarbij onderscheid tussen verstreken wachttijd en tijd waarin een machine bezet is of een operator nodig is.

Vergelijk de schatting met afgeronde taken en ga na wat er in de geregistreerde tijd is meegenomen. Als wachttijd wordt meegerekend als bewerkingstijd op de machine, geeft de volgende fijnplanning een vertekend beeld. Insteltijd verkorten richt zich op het voorbereidende werk. Die tijd moet afzonderlijk zichtbaar blijven en niet verdwijnen in een gemiddelde per stuk.

6. Doorloop het bewerkingsplan met één order

Controleer het bewerkingsplan samen met iemand die het werk uitvoert en iemand die het inplant. Kunnen zij zonder navraag bij de opsteller bepalen wat de volgende bewerking is, welk werkcentrum daarvoor is goedgekeurd, aan welke voorwaarden vooraf moet zijn voldaan en waarop de tijdsberekening is gebaseerd?

Gebruik een daadwerkelijk afgeronde order om ontbrekende stappen en onrealistische aannames op te sporen. Controleer daarna een andere hoeveelheid of variant. Een bewerkingsplan dat voor de ene seriegrootte werkt, kan bij een grotere serie ander gereedschap of een ander proces vereisen.

De handleiding van Microsoft voor het instellen van bewerkingsvolgordes laat zien hoe deze productgegevens de basis vormen voor het inplannen van bewerkingen op een productieorder. De bovenstaande controles zijn systeemonafhankelijk; het zijn geen configuratie-instructies voor een specifiek ERP-systeem.

Kan een bewerkingsplan parallelle stappen of alternatieven bevatten?

Ja. Parallelle bewerkingen kunnen onafhankelijk van elkaar worden uitgevoerd totdat een latere bewerking de resultaten daarvan nodig heeft. Een alternatieve bewerkingsvolgorde biedt een andere goedgekeurde manier om het product te maken. Een alternatief werkcentrum biedt een andere plek om dezelfde bewerking uit te voeren.

Dit zijn verschillende keuzes. Twee onafhankelijke subassemblages kunnen parallel worden gemaakt. Als twee kantbanken geschikt zijn voor het buigen, betekent dat doorgaans een keuze tussen machines, niet dat er twee buigbewerkingen nodig zijn. Uitbesteding van de afwerking kan de bewerkingsvolgorde veranderen en transporttijd en de doorlooptijd bij de leverancier toevoegen.

De documentatie van MRPeasy over bewerkingsvolgordes laat afhankelijkheden tussen bewerkingen zien, waaronder parallelle takken en takken die samenkomen. Of die takken daadwerkelijk tegelijk kunnen worden uitgevoerd, hangt nog steeds af van de beschikbare machines, mensen en gereedschappen.

Een vastgelegd alternatief moet technisch zijn goedgekeurd en bruikbare tijdgegevens bevatten. De productieplanner hoort geen nieuw productieproces te bedenken alleen om een spoedorder in de planning te laten passen.

Welke fouten in het bewerkingsplan maken de fijnplanning onbetrouwbaar?

Een ontbrekende bewerking. Een verplichte inspectie of uitbestede bewerking ontbreekt in het bewerkingsplan, waardoor de volgende bewerking te vroeg als gereed voor uitvoering wordt beschouwd. Voeg de stap toe, samen met de voorwaarde voor vrijgave.

Alle machines op een afdeling zijn als geschikt aangemerkt. De fijnplanning wijst werk toe aan machines die niet aan de eisen kunnen voldoen. Vervang de algemene lijst door goedgekeurde werkcentra en de bijbehorende voorwaarden.

Een tijd zonder vermelding van de bijbehorende hoeveelheid. Voor een serie van 12 en een serie van 120 wordt dezelfde tijd gebruikt. Leg de insteltijd, de bewerkingstijd per stuk en de vaste tijd per serie afzonderlijk vast.

Een verouderde revisie of verouderd gereedschap. Het bewerkingsplan beschrijft nog het vorige ontwerp. Controleer het wanneer het product of de productiemethode verandert en leg vast welke versie voor vrijgegeven orders wordt gebruikt.

Een onnodige opeenvolging van bewerkingen. Onafhankelijke bewerkingen moeten op elkaar wachten. Controleer of die beperking een technische oorzaak heeft of voortkomt uit het gebruik van gedeelde capaciteit.

Los deze problemen op voordat u een geavanceerdere regel voor de fijnplanning probeert. Een ander starttijdstip kiezen maakt een onjuist bewerkingsplan niet uitvoerbaar.

Hoe wordt het bewerkingsplan omgezet in een fijnplanning?

Het bewerkingsplan legt de bewerkingen, afhankelijkheden, geschikte werkcentra en benodigde tijden vast. De productieplanner combineert deze gegevens vervolgens met de orderhoeveelheden, de beschikbaarheid van materialen, de beschikbaarheidskalenders van machines en operators, de actuele voortgang, de opleverdata en de prioriteiten.

Die volgende stap is fijnplanning: bewerkingen inplannen op de beschikbare capaciteit, met behoud van hun volgorde. In een job shop doen verschillende bewerkingsplannen bovendien een beroep op dezelfde machines. Een bewerkingsplan dat op zichzelf uitvoerbaar is, kan daardoor toch op een andere order moeten wachten.

In SkyPlanner kan de gebruiker de processtappen van een product, hun duur, de geschikte werkcentra en de afhankelijkheden vastleggen. Arcturus berekent en herberekent de fijnplanning op basis van de ingestelde productiegegevens en prioriteiten. De Gantt-weergave toont het resultaat. De gebruiker bepaalt het productieproces; de software voor fijnplanning bedenkt de bewerkingsvolgorde van het product niet zelf. SkyPlanner kan via zijn open REST API met elk ERP- of MES-systeem worden geïntegreerd. Wilt u ontdekken hoe vastgelegde bewerkingsplannen worden omgezet in een fijnplanning? Probeer SkyPlanner met demogegevens of boek een demo.

Veelgestelde vragen

Verwijzen ‘manufacturing routing’ en ‘production routing’ naar hetzelfde bewerkingsplan?

In deze productiecontext beschrijven beide termen de bewerkingsvolgorde van het product. Geen van beide verwijst naar het optimaliseren van transportroutes of naar netwerkroutering.

Is een bewerkingsplan hetzelfde als een BOM?

Nee. De stuklijst (BOM) beschrijft de materialen en componenten. Het bewerkingsplan beschrijft de bewerkingen waarmee die worden verwerkt of geassembleerd. Houd beide op elkaar afgestemd wanneer een product verandert, maar gebruik het ene niet als vervanging voor het andere.

Heeft elk product een eigen bewerkingsplan nodig?

Niet noodzakelijk. Producten met hetzelfde productieproces kunnen een bewerkingsplan delen, mits de toepasselijke tijden, eisen aan werkcentra en varianten correct worden verwerkt. Een ander ontwerp of een andere hoeveelheid kan een ander goedgekeurd bewerkingsplan vereisen.

Is de tijd in het bewerkingsplan gelijk aan de doorlooptijd in de productie?

Nee. Insteltijd en bewerkingstijd geven aan hoeveel tijd het werk kost. De doorlooptijd in de productie omvat ook wachttijd en andere verstreken tijd tussen vrijgave en voltooiing. Om te schatten wanneer een order klaar zal zijn, hebt u een fijnplanning en inzicht in de actuele productieomstandigheden nodig.