ABC stok analizi: İşe yarayan stok sınıfları oluşturun

Ana Sayfa » Kaynaklar » ABC stok analizi: İşe yarayan stok sınıfları oluşturun

Tahmini okuma süresi: 10 dakika

ABC stok analizi, stok kalemlerini yıllık tüketim değerine göre gruplandırır. Bu değer, bir yılda kullanılan miktarın birim maliyetle çarpılmasıyla bulunur. A sınıfındaki kalemler bu değerin en büyük payını, B sınıfındakiler sonraki payını, C sınıfındakiler ise kalanını oluşturur. Amaç, stok kontrolüne ayırdığınız emeği finansal etkisinin en yüksek olduğu kalemlere yöneltmektir.

Üreticiler için önemli bir soru daha vardır: Hangi kalemin eksikliği bir siparişin üretimini durdurabilir? Düşük maliyetli bir cıvata C sınıfında yer alsa da tüm montajı bekletebilir. ABC analizi, paranın nereye harcandığını gösterir; hangi işlere sorunsuz başlanabileceğini göstermez.

Bu sınıflandırmayı, uygun satın alma ve stok kontrol politikaları belirlemek için kullanın. Ardından SkyPlanner APS ile malzeme bulunabilirliğini üretim çizelgesine bağlayın. Böylece eksik olan ucuz bir bileşen, yalnızca yıllık harcaması yüksek olduğunda değil, teslimatı riske attığında da dikkate alınır.

A, B ve C gerçekte ne anlama gelir?

Tüketim değerine dayalı bir analizde sınıflar; kaliteyi, kâr marjını veya üretim önceliğini değil, maliyetin hangi kalemlerde yoğunlaştığını gösterir.

• A sınıfındaki kalemler, yıllık tüketim değerinin ilk ve en büyük payını oluşturur. Bu kalemlerde stok kayıtlarının doğruluğu, satın alma taahhütleri ve stok fazlası yakından takip edilmelidir.
• B sınıfındaki kalemler sonraki payı oluşturur. Genellikle standart kontroller uygulamak ve düzenli değerlendirme yapmak, her birini istisna olarak ele almaktan daha uygundur.
• C sınıfındaki kalemler, tüketim değerinin geriye kalan daha küçük payını oluşturur. Bu grupta çoğu zaman, üretimi önlenebilir malzeme eksikliklerine maruz bırakmadan rutin stok ikmalini ve idari işleri basitleştirmek mümkündür.

Yaygın bir başlangıç yaklaşımı, tüketim değerinin yaklaşık %80’ini A, sonraki %15’ini B, kalan %5’ini ise C sınıfına almaktır. Bunlar evrensel kurallar değil, stok politikanız için seçilen sınırlardır. Gerçek dağılımınız farklı olabilir.

Bilinen 80/20 yaklaşımı, toplam değerin nispeten az sayıda kalemde yoğunlaşabileceğini anlatır. Stok kodlarınızın tam olarak %20’sinin A sınıfında olmasını gerektirmez. Kalem sayısını önceden belirlenmiş bir kalıba uydurmak yerine, önce dağılımı hesaplayın.

ABC stok sınıfları nasıl hesaplanır?

Önce analiz edeceğiniz grubu net biçimde tanımlayın; örneğin bir fabrikanın kullandığı, satın alınan malzeme ve bileşenleri ele alın. Tüm kalemler için aynı on iki aylık dönemi ve aynı maliyet esasını kullanın. Ham madde tüketimini ve bitmiş ürünlerin tam değerini, aralarındaki örtüşmeyi hesaba katmadan aynı sıralamaya dahil etmeyin. Aksi takdirde aynı malzeme değeri iki kez sayılabilir.

1. Tüketim miktarı ve birim maliyet verilerini toplayın

Her stok kodu için dönem içinde tüketilen miktarı ve birim maliyeti kaydedin. Ölçü birimlerini eşleştirin: Miktar adet olarak kaydedilmişse kutu başına değil, adet başına maliyet kullanılmalıdır. Listenin tamamında aynı para birimini ve tutarlı bir değerleme esasını kullanın.

Geçmiş tüketim verileri pratik bir başlangıç noktasıdır, ancak önünüzdeki üretimi yansıtıp yansıtmadığını kontrol edin. Üretimden kaldırılan bir ürün, yeni bir sözleşme veya malzeme eksikliği nedeniyle tüketimin düştüğü bir dönem, geçmiş yılın verilerini yanıltıcı hâle getirebilir. Bunun yerine tahmini yıllık tüketimi kullanıyorsanız bunu açıkça belirtin ve tüm kalemlerde aynı yaklaşımı uygulayın.

2. Yıllık tüketim değerini hesaplayın

Yıllık tüketim değeri = yıllık tüketilen miktar × birim maliyet

Bu değer, bugünkü stok bakiyesini değil, bir yıl boyunca gerçekleşen tüketimi ifade eder. Sık sık ikmal ettiğiniz bir kalemin raftaki miktarı az olsa da yıllık harcaması yüksek olabilir.

Bu değer satış fiyatı veya satış geliri de değildir. Üretimde kullanılan malzemelere yönelik bu analizde, kalemleri üretimde tüketilen miktarların maliyetine göre sıralarsınız.

3. Değere göre büyükten küçüğe sıralayın

Yıllık tüketim değerlerini toplayarak toplam değeri bulun, ardından kalemleri bu değere göre büyükten küçüğe sıralayın. Sıralamayı yalnızca birim fiyata göre yapmayın. Çok yüksek miktarlarda kullanılan ucuz bir malzeme, yalnızca ara sıra kullanılan pahalı bir parçanın önüne geçebilir.

4. Her kalemin payını ve kümülatif payı hesaplayın

Kalemin değer payı = kalemin yıllık tüketim değeri ÷ toplam yıllık tüketim değeri × %100

Kümülatif pay, sıralanmış listede aşağı indikçe kalemlerin paylarının birikimli toplamıdır. Bu toplam, sınıf sınırlarını nerede belirleyeceğinizi gösterir.

5. Sınıfları açıkça tanımlanmış bir sınır kuralıyla atayın

80/15/5 politikasında, kümülatif değer %80’e ulaşana veya bu oranı aşana kadar kalemleri A sınıfına alın. Ardından %95’e ulaşana veya bu oranı aşana kadar B sınıfına devam edin. Kalan kalemler C sınıfına girer. Bir stok kodunu bölmeden tek bir sınıfta tutun.

Bu yöntemde sınırı aşan kalem, o sırada oluşturulan sınıfa dahil edilir. Örneğin bir sonraki kalemle A sınıfının kümülatif payı %79’dan %83’e çıkıyorsa bu kalem A’da kalır; B sınıfı bir sonraki satırdan başlar. Tutarlı olmak kaydıyla başka bir yöntem de kullanılabilir. Sonraki analistin aynı sonucu elde edebilmesi için kullandığınız yöntemi kaydedin. Eşit değerdeki kalemlere de tutarlı davranın; sıralamanın değişmesi, açıklanamayan sınıf değişikliklerine yol açmasın.

Hesaplama örneği: C sınıfındaki bir kalem binlerce kez kullanılabilir

Bir üreticinin satın aldığı altı malzemeyi analiz ettiğini düşünün. Aşağıdaki rakamlar örnek amaçlıdır, müşteri sonuçları değildir. Toplam yıllık tüketim değeri $100.000 tutarındadır. Satırlar bu değere göre sıralanmıştır; eşit değerdeki iki satırda, ilk malzeme listesindeki sıra korunmuştur.

Malzeme	Yıllık tüketim miktarı	Birim maliyet	Yıllık tüketim değeri	Toplam içindeki pay	Kümülatif pay	Sınıf
Motorlar	200	$300,00	$60.000	%60	%60	A
Gövdeler	400	$50,00	$20.000	%20	%80	A
Miller	600	$20,00	$12.000	%12	%92	B
Sızdırmazlık elemanları	6.000	$0,50	$3.000	%3	%95	B
Cıvatalar	30.000	$0,10	$3.000	%3	%98	C
Etiketler	100.000	$0,02	$2.000	%2	%100	C

Gövdeler için hesaplama 400 × $50 = $20.000 şeklindedir. Bu değeri $100.000’e böldüğümüzde %20 pay elde ederiz. Motorların %60’lık payına eklendiğinde kümülatif pay %80’e ulaşır ve A sınıfı tamamlanır.

Miller ve sızdırmazlık elemanları %15 daha ekleyerek B sınıfını %95’te tamamlar. Cıvatalar ve etiketler son %5’i oluşturur; dolayısıyla bu politikaya göre C sınıfındadır.

Bu hesaplamanın neyi söylemediğine dikkat edin. Üretici 30.000 cıvata tüketir, ancak yıllık maliyetleri nispeten düşük olduğu için cıvatalar C sınıfında kalır. C sınıfı; nadiren kullanılan, artık ihtiyaç duyulmayan veya stoku tükense de sorun yaratmayacak kalemler demek değildir. Aynı şekilde A sınıfında olması, motorlara makinedeki iş kuyruğunda otomatik olarak öncelik verilmesi gerektiği anlamına gelmez.

Her sınıf için farklı kontrol kuralları belirleyin

Sınıflandırma, çalışma biçiminizi değiştirdiğinde değer yaratır. Stok kartına yalnızca bir harf eklemekle yetinmeyin; her sınıf için bir kontrol politikası, bir sorumlu ve düzenli bir gözden geçirme süreci belirleyin.

Sınıf	Uygulamada odaklanılacak kontroller	Kaçınılması gerekenler
A	Satın alma taahhütlerini ve stok fazlasını yakından inceleyin. Hataların ciddi finansal risk yarattığı kalemlerde stok kayıtlarının doğruluğunu sık sık kontrol edin. Talep ve maliyet değişimlerini takip edin.	Bir kalem sırf A sınıfında diye fazladan stok almak veya stoğu, tedarikin güvenilirliğini bozacak ölçüde azaltmak.
B	Standart bir stok yenileme politikası uygulayın ve istisnaları düzenli olarak gözden geçirin. Değeri veya tedarik koşulları değişen kalemleri inceleyin.	Orta grubu, A sınıfının sıkı kontrolleri ile C sınıfının basit rutinleri arasında denetimsiz bırakmak.
C	Uygun ambalaj miktarları, çift kutulu stok yenileme sistemi veya tedarikçi anlaşmalarıyla işlem yükünü azaltın. Gerçek tedarik riskine karşı yeterli korumayı sürdürün.	Yıllık harcamanın düşük olmasını, malzeme eksikliklerini, raf ömrünü veya üretimin bu malzemeye bağımlılığını göz ardı etmek için gerekçe saymak.

Stok sayımlarının ve satın alma kararlarını gözden geçirmenin hangi sıklıkta yapılacağı, işletmenizin koşullarına bağlıdır. Aynı sınıfta olsalar bile, kayıtları güvenilir ve hareketleri istikrarlı bir kalem ile sürekli stok farkı çıkan bir kalemin takip ihtiyacı aynı değildir.

Benzer şekilde, C sınıfı bir kalemi daha büyük miktarda sipariş etmek, tekrarlanan satın alma ve elleçleme işlerini azaltıyorsa ekonomik olabilir. Ancak malzemenin raf ömrü doluyor veya kullanım alanı ortadan kalkıyorsa bu avantaj kaybolur. ABC, hangi kalemlere daha fazla odaklanacağınızı belirlemenize yardımcı olur; en uygun sipariş miktarını veya ihtiyacınız olan güvenlik stoğunu hesaplamaz.

Güvenlik stoğu kararını ayrı değerlendirin. Her A, B veya C kalemine aynı stok yüzdesini uygulamak yerine tampon stoğu belirsizliğe, tedarik süresine ve malzeme eksikliğinin sonuçlarına göre belirleyin.

Stok politikasını değiştirmeden önce üretim açısından kritikliği değerlendirin

C sınıfı kalemlerin kontrolünü azaltmadan önce, her biri bulunamadığında ne olacağını sorgulayın. Onaylı bir alternatifinin olup olmadığını, yerine gelecek malzemenin ne kadar sürede tedarik edilebileceğini ve hangi müşteri siparişlerinin bu kaleme bağlı olduğunu kontrol edin.

ABC sınıfının yanında üretim açısından kritikliği de görünür tutun. Onaylı alternatifi olmayan C sınıfı bir cıvata, satın alma açısından A sınıfı bir motor kadar ayrıntılı inceleme gerektirmese de eksikliğinde acil müdahale gerektirebilir. Bu riski fark etmek için onu A sınıfına taşımanız gerekmez.

Talep değişkenliği de ayrı bir boyuttur. Yıllık tüketim değeri aynı olan iki kalemin kullanım biçimleri çok farklı olabilir: biri düzenli tüketilirken diğerine zaman zaman büyük miktarlarda ihtiyaç duyulabilir. İkisine aynı stok yenileme rutinini uygulamadan önce bu kullanım düzenini kontrol edin.

Bir montaj siparişi için motorların ve gövdelerin hazır olduğunu, ancak gerekli cıvatanın eksik olduğunu düşünün. Parasal değer açısından bakıldığında siparişin malzeme ihtiyacı büyük ölçüde karşılanmış görünür. Ancak bu parça olmadan montaj tamamlanamaz. İşe erken başlamak yalnızca yarım kalmış montajlara, ek elleçlemeye ve takip edilmesi gereken yeni bir kuyruğa yol açabilir.

Bu noktada sorulması gereken soru “Cıvata hangi sınıfta?” değil, “Bu sipariş gerçekten ne zaman üretime alınabilir ve ekip o zamana kadar ne yapabilir?” olmalıdır.

SkyPlanner ile her malzeme sınıfını üretim çizelgesine bağlayın

SkyPlanner APS, malzeme kullanılabilirliğini iş istasyonları, vardiyalar, operasyon bağımlılıkları ve önceliklerle birlikte aynı çizelgeleme hesabına dahil eder. Malzeme durumunu dikkate alan çizelgeleme etkinleştirildiğinde Arcturus, işlerin başlangıç zamanlarını hesaplarken mevcut malzemeleri ve beklenen teslimatları göz önünde bulundurur. Bu kurallar kapsamında, gerekli malzemeler hazır olmadan bir işin başlaması planlanmaz.

Böylece eksik cıvata, stok raporunda yalnızca düşük değerli bir satır olarak değil, bir çizelgeleme kısıtı olarak da değerlendirilir. Stok bakiyelerini ayrı makine kuyruklarıyla elle karşılaştırmak yerine, planlanan operasyonları ve tamamlanma zamanlarını Gantt görünümünde inceleyebilirsiniz. Bunun sonucunda, malzeme yetersizliğine rağmen planlanan iş başlangıçları azalır ve teslimat sorunları daha erken görünür hâle gelir.

Satın alma siparişlerindeki teslimat tarihleri, malzemenin ne zaman kullanılabilir olmasının beklendiğini gösterir. Bir satın alma siparişinin teslim alındığını onaylamak stoğu günceller; beklenen bir mal kabulü, malzemenin hâlihazırda stokta olduğu anlamına gelmez. Tedarikçi beklenen tarihi değiştirirse bilgiyi güncelleyin ve işlere etkisini görmek için çizelgeyi yeniden hesaplayın.

Öncelikleri yine siz belirlersiniz. Arcturus, tanımladığınız kurallar ve kapasite sınırları içinde iş sırasını hesaplar. Böylece her operasyonun yerini kendiniz değiştirmek yerine, hangi teslimat taahhütlerinin etkilendiğini değerlendirebilirsiniz. SkyPlanner bu nedenle ABC kontrolünü tamamlar: mali açıdan önemli kalemlere odaklanmayı sürdürürken, üretime hazır olma değerlendirmesinde her işin gerçekten ihtiyaç duyduğu bileşenler dikkate alınır.

SkyPlanner, açık REST API aracılığıyla her ERP veya MES sistemiyle entegre olur. Satın alma ve malzeme kartı verilerinizi tuttuğunuz sistemi koruyabilir, bu sistemi malzeme kullanılabilirliğini yansıtan bir üretim çizelgesine bağlayabilirsiniz.

Malzeme durumunun daha net görülmesi Eskomatic’te neleri değiştirdi?

Fason talaşlı imalat yapan Eskomatic, daha önce eski bir ERP ve üretim kontrolü ortamında, büyük ölçüde elle yönetilen iş kuyruklarıyla çalışıyordu. Genel durumu görmek çaba gerektiriyordu. Malzeme kullanılabilirliğinin yeterince görünür olmaması nedeniyle bir eksiklik, işin planlanan başlangıcına çok az zaman kala ortaya çıkabiliyordu.

SkyPlanner mevcut ERP sistemine bağlandığında ekip, Gantt üzerinde görsel bir iş kuyruğuna, iş yükünün otomatik çizelgelenmesine ve malzeme eksikliklerini daha net görme imkânına kavuştu. Eskomatic, SkyPlanner müşteri hikâyesinde, eksik malzemelerden kaynaklanan üretim duruşlarının azaldığını ve teslimat tarihlerini daha doğru belirleyebildiklerini bildiriyor.

Bu deneyim, sınıflandırmanın ötesindeki operasyonel iyileşmeyi gösteriyor: planlamacı, malzeme sorununu etkilediği işlerle birlikte görebiliyor. Bu da, bir ABC etiketinin tek başına teslimatı güvence altına almasını beklemek yerine stok kontrolünü çizelgelemeye bağlamak için bir neden sunuyor.

Bir malzeme grubu ve yaşanmış bir malzeme eksikliğiyle başlayın

Kapsamı net bir malzeme grubu seçin, tüketim değerlerini hesaplayın ve sınıf sınırları üzerinde mutabık kalın. Ortaya çıkan kontrol politikalarını uygulayın; ardından C sınıfı kalemlerin stok yenileme süreçlerini basitleştirmeden önce üretim açısından kritikliklerini değerlendirin. Talep, maliyetler veya ürün karması değiştiğinde sınıflandırmayı yeniden gözden geçirin. Geçmiş tüketimin her şeyi açıkladığını varsaymak yerine, yeni ve tüketimi olmayan kalemleri ayrıca inceleyin.

Mali açıdan doğru kalemlere odaklanmak için ABC’yi kullanın. Malzemelerin hazır olma durumunu ve kapasiteyi dikkate alarak üretim sahasında uygulanabilecek bir plan oluşturmak için SkyPlanner’ı kullanın.

Yakın zamanda eksik bir bileşen yüzünden geciken bir montaj siparişini ele almak üzere SkyPlanner demosu için randevu alın. Malzeme ihtiyaçlarını, beklenen mal kabul tarihini ve üretim rotasını yanınızda getirin; eksikliğin, diğer işlerinizle birlikte değerlendirildiğinde planlanan başlangıç ve tamamlanma zamanlarını nasıl değiştirdiğini görün. Önce kendiniz keşfetmeyi tercih ederseniz SkyPlanner’ı demo verileriyle deneyin.