ABC-analyse in voorraadbeheer: bereken bruikbare klassen

Home » Bronnen » ABC-analyse in voorraadbeheer: bereken bruikbare klassen

Geschatte leestijd: 10 minuten

Een ABC-analyse in voorraadbeheer deelt voorraadartikelen in op basis van hun jaarlijkse verbruikswaarde: de hoeveelheid die u in een jaar verbruikt, vermenigvuldigd met de kosten per eenheid. A-artikelen vertegenwoordigen het grootste deel van die waarde, B-artikelen het volgende deel en C-artikelen de rest. Het doel is uw inspanningen voor voorraadbeheer te richten op de artikelen waar ze financieel het meeste effect hebben.

Voor een productiebedrijf is er een belangrijke tweede vraag: welk ontbrekend artikel kan een order stilleggen? Een goedkope bout kan in klasse C vallen en toch de hele assemblage ophouden. ABC laat zien waar het geld naartoe gaat, maar niet welke taken zonder risico kunnen starten.

Gebruik de indeling om een passend beleid voor inkoop en voorraadbeheer vast te stellen. Koppel vervolgens met SkyPlanner APS de materiaalbeschikbaarheid aan de productieplanning. Zo krijgt ook een goedkoop ontbrekend onderdeel aandacht wanneer het de levering bedreigt, en niet alleen als er op jaarbasis veel geld aan wordt uitgegeven.

Wat A, B en C werkelijk betekenen

Bij een analyse op basis van verbruikswaarde geven de klassen aan bij welke artikelen de kosten geconcentreerd zijn. Ze zeggen niets over kwaliteit, winstmarge of productieprioriteit.

• A-artikelen vormen het eerste en grootste deel van de jaarlijkse verbruikswaarde. Ze vragen om nauwlettende controle op de juistheid van voorraadgegevens, inkoopverplichtingen en overtollige voorraad.
• B-artikelen vormen het volgende deel. Standaardmaatregelen en een regelmatige beoordeling zijn meestal zinvoller dan elk artikel als uitzondering te behandelen.
• C-artikelen vormen het resterende, kleinere deel van de verbruikswaarde. Hier ligt de kans vaak in het vereenvoudigen van de reguliere voorraadaanvulling en administratie, zonder de productie bloot te stellen aan vermijdbare tekorten.

Een gebruikelijk uitgangspunt is om ongeveer 80% van de verbruikswaarde in A onder te brengen, de volgende 15% in B en de resterende 5% in C. Dit zijn gekozen beleidsgrenzen, geen universele regels. Uw werkelijke verdeling kan anders zijn.

Het bekende 80/20-principe beschrijft hoe een relatief kleine groep artikelen een groot deel van de waarde kan vertegenwoordigen. Dat betekent niet dat precies 20% van uw artikelcodes in A moet vallen. Bereken eerst de verdeling, in plaats van het aantal artikelen in een vooraf bepaald patroon te dwingen.

Zo berekent u de ABC-voorraadklassen

Begin met één duidelijk afgebakende groep, zoals de ingekochte materialen en onderdelen die een fabriek gebruikt. Hanteer voor alle artikelen dezelfde periode van twaalf maanden en dezelfde kostengrondslag. Neem het grondstoffenverbruik en de volledige waarde van eindproducten niet samen in één ranglijst op zonder rekening te houden met de overlap. Anders kunt u dezelfde onderliggende materiaalwaarde dubbel tellen.

1. Verzamel gegevens over het verbruik en de kosten per eenheid

Leg voor elke artikelcode de verbruikte hoeveelheid in de gekozen periode en de kosten per eenheid vast. Zorg dat de eenheden overeenkomen: bij een hoeveelheid in stuks horen kosten per stuk, niet per doos. Gebruik voor de hele lijst dezelfde valuta en dezelfde waarderingsgrondslag.

Historisch verbruik is een praktisch vertrekpunt, maar controleer of het representatief is voor het komende werk. Door een product dat uit het assortiment is genomen, een nieuw contract of een periode waarin tekorten het verbruik beperkten, kan het afgelopen jaar een vertekend beeld geven. Gebruikt u in plaats daarvan het verwachte jaarverbruik, vermeld dat dan duidelijk en pas het consequent toe.

2. Bereken de jaarlijkse verbruikswaarde

Jaarlijkse verbruikswaarde = jaarlijks verbruikte hoeveelheid × kosten per eenheid

Dit gaat om het verbruik over een heel jaar, niet om de huidige voorraadwaarde. Van een artikel kan weinig op de plank liggen, terwijl de jaarlijkse uitgaven toch hoog zijn doordat u het vaak aanvult.

Het gaat ook niet om de verkoopprijs of omzet. In deze analyse van productiematerialen rangschikt u artikelen op basis van de kosten van wat de productie verbruikt.

3. Sorteer van hoogste naar laagste waarde

Tel de jaarlijkse verbruikswaarden op om het totaal te bepalen en sorteer de artikelregels vervolgens van hoog naar laag. Rangschik niet alleen op de prijs per eenheid. Een goedkoop materiaal dat in zeer grote hoeveelheden wordt verbruikt, kan hoger eindigen dan een duur onderdeel dat slechts af en toe nodig is.

4. Bereken het aandeel per artikel en het cumulatieve aandeel

Waardeaandeel artikel = jaarlijkse verbruikswaarde artikel ÷ totale jaarlijkse verbruikswaarde × 100%

Het cumulatieve aandeel is de oplopende som van de aandelen terwijl u de gesorteerde lijst van boven naar beneden doorloopt. Aan die som ziet u waar de klassegrenzen komen te liggen.

5. Wijs klassen toe met een vastgelegde grensregel

Bij een 80/15/5-beleid vult u A totdat het cumulatieve waardeaandeel 80% bereikt of overschrijdt. Daarna vult u B tot 95% is bereikt of overschreden. De resterende artikelen vallen in C. Houd elke artikelcode volledig in één klasse.

Volgens deze regel blijft het artikel waarmee u een grens overschrijdt in de klasse die u op dat moment vult. Stijgt A door het volgende artikel van 79% naar 83%, dan blijft dat artikel dus A en begint B op de volgende regel. Een andere consequente regel is ook mogelijk. Leg uw keuze vast, zodat een volgende analist de uitkomst kan reproduceren. Behandel ook artikelen met dezelfde waarde consequent, zodat een gewijzigde sorteervolgorde niet tot onverklaarde klassewisselingen leidt.

Rekenvoorbeeld: een C-artikel kan duizenden keren worden gebruikt

Stel dat een productiebedrijf zes ingekochte materialen analyseert. De onderstaande cijfers dienen als voorbeeld en zijn geen klantresultaten. De totale jaarlijkse verbruikswaarde bedraagt $100.000. De regels zijn op die waarde gesorteerd; de twee regels met dezelfde waarde behouden hun volgorde uit de oorspronkelijke artikellijst.

Materiaal	Jaarverbruik	Kosten per eenheid	Jaarlijkse verbruikswaarde	Aandeel in totaal	Cumulatief aandeel	Klasse
Motoren	200	$300,00	$60.000	60%	60%	A
Behuizingen	400	$50,00	$20.000	20%	80%	A
Assen	600	$20,00	$12.000	12%	92%	B
Afdichtingen	6.000	$0,50	$3.000	3%	95%	B
Bouten	30.000	$0,10	$3.000	3%	98%	C
Etiketten	100.000	$0,02	$2.000	2%	100%	C

Voor de behuizingen is de berekening 400 × $50 = $20.000. Gedeeld door $100.000 levert dat een aandeel van 20% op. Samen met de 60% van de motoren komt het cumulatieve aandeel daarmee op 80% en is klasse A compleet.

De assen en afdichtingen voegen 15% toe, waarmee B bij 95% compleet is. Bouten en etiketten vertegenwoordigen de laatste 5% en vallen volgens dit beleid dus in C.

Let ook op wat de berekening niet zegt. Het productiebedrijf verbruikt 30.000 bouten, maar die blijven C omdat hun jaarlijkse kosten relatief laag zijn. C betekent niet dat een artikel zelden wordt gebruikt, verouderd is of zonder risico op mag raken. Ook betekent A niet dat de motoren automatisch voorrang moeten krijgen in de wachtrij voor een machine.

Koppel aan elke klasse passende beheersmaatregelen

De indeling wordt pas nuttig als ze uw werkwijze verandert. Leg voor elke klasse beheersmaatregelen, een verantwoordelijke en een vaste beoordelingsroutine vast, in plaats van alleen een letter aan de artikelstamgegevens toe te voegen.

Klasse	Aandachtspunten voor het beheer	Wat u moet vermijden
A	Controleer inkoopverplichtingen en overtollige voorraad nauwlettend. Controleer de juistheid van voorraadgegevens frequent waar fouten grote financiële risico’s opleveren. Houd veranderingen in vraag en kosten in de gaten.	Extra voorraad inkopen alleen omdat een artikel in klasse A valt, of de voorraad zo ver terugbrengen dat de materiaalvoorziening onbetrouwbaar wordt.
B	Hanteer een standaard aanvulbeleid en beoordeel afwijkingen regelmatig. Onderzoek artikelen waarvan de waarde of het leverpatroon verandert.	De middengroep tussen de strenge beheersmaatregelen voor A en de eenvoudige routines voor C uit het oog verliezen.
C	Beperk het bestel- en verwerkingswerk met passende verpakkingsgroottes, een tweebakkensysteem of leveranciersafspraken. Zorg voor voldoende bescherming tegen het daadwerkelijke aanvoerrisico.	Lage jaarlijkse uitgaven zien als reden om tekorten, houdbaarheid of de afhankelijkheid van de productie te negeren.

Hoe vaak u voorraden telt en de inkoop beoordeelt, hangt af van uw bedrijfsvoering. Een artikel met een stabiel verbruik en betrouwbare voorraadregistratie vraagt om andere aandacht dan een artikel met terugkerende voorraadverschillen, ook binnen dezelfde klasse.

Een grotere bestelling van een C-artikel kan voordelig zijn als die herhaald inkoop- en verwerkingswerk bespaart, maar niet als het materiaal over de houdbaarheidsdatum raakt of incourant wordt. ABC helpt om de aandacht te verdelen; de methode berekent niet de optimale bestelhoeveelheid of de benodigde veiligheidsvoorraad.

Neem de beslissing over de veiligheidsvoorraad afzonderlijk. Bepaal de buffer op basis van onzekerheid, aanvultijd en de gevolgen van een tekort, in plaats van voor elk A-, B- of C-artikel hetzelfde voorraadpercentage te hanteren.

Beoordeel het belang voor de productie voordat u het voorraadbeleid wijzigt

Ga na wat er gebeurt als een C-artikel niet beschikbaar is, voordat u het beheer ervan vereenvoudigt. Controleer of er een goedgekeurd alternatief is, hoe snel vervangend materiaal geleverd kan worden en welke klantorders ervan afhankelijk zijn.

Maak naast de ABC-klasse ook zichtbaar hoe kritisch een artikel is voor de productie. Een tekort aan een bout in klasse C zonder goedgekeurd alternatief kan dringend aandacht vragen, ook al hoeft de inkoop ervan niet even nauwlettend te worden gevolgd als die van een motor in klasse A. U hoeft die bout niet in klasse A in te delen om dat risico te onderkennen.

Ook de variatie in de vraag moet u afzonderlijk bekijken. Twee artikelen met dezelfde jaarlijkse verbruikswaarde kunnen een heel ander verbruikspatroon hebben: het ene wordt gelijkmatig verbruikt, terwijl het andere af en toe in grote hoeveelheden nodig is. Controleer dat patroon voordat u voor beide dezelfde aanvulroutine kiest.

Stel dat de motoren en behuizingen voor een assemblageorder beschikbaar zijn, maar de benodigde bout ontbreekt. Financieel gezien lijkt de materiaalbehoefte van de order grotendeels gedekt. Toch kan de assemblage zonder dat onderdeel niet worden afgerond. Vroeg beginnen levert mogelijk alleen onvoltooide assemblages, extra handling en nog een wachtrij op om in de gaten te houden.

De zinvolle vervolgvraag is niet: ‘In welke klasse valt de bout?’ Maar: ‘Wanneer kan deze order daadwerkelijk worden uitgevoerd en wat kan het team in de tussentijd doen?’

Koppel elke materiaalklasse aan de planning met SkyPlanner

SkyPlanner APS neemt materiaalbeschikbaarheid mee in dezelfde planningsberekening als werkstations, ploegendiensten, afhankelijkheden tussen bewerkingen en prioriteiten. Als planning op basis van materiaalbeschikbaarheid is ingeschakeld, houdt Arcturus bij het berekenen van de starttijden van taken rekening met beschikbare materialen en verwachte inkomende leveringen. Volgens die regels wordt de start van een taak niet gepland vóór het moment waarop de benodigde materialen beschikbaar zijn.

Daarmee wordt de ontbrekende bout een randvoorwaarde voor de planning, in plaats van alleen een regel met een lage waarde in een voorraadrapport. U kunt de geplande bewerkingen en het moment van gereedkomen in de Gantt-weergave bekijken, in plaats van voorraadaantallen handmatig naast de afzonderlijke wachtrijen per machine te leggen. Zo plant u minder starts waarvoor de benodigde materialen ontbreken en krijgt u leverproblemen eerder in beeld.

De leverdatums van inkooporders geven aan wanneer materiaal naar verwachting beschikbaar is. Als u een inkooporder als geleverd bevestigt, wordt de voorraad bijgewerkt; een verwachte ontvangst is niet hetzelfde als materiaal dat al op voorraad ligt. Wijzigt de leverancier de verwachte datum, werk dan de gegevens bij en bereken de planning opnieuw om de gevolgen voor het werk te zien.

U blijft zelf de prioriteiten bepalen. Arcturus berekent de volgorde binnen de regels en capaciteit die u vastlegt. Zo kunt u beoordelen welke toezeggingen worden geraakt, in plaats van elke bewerking zelf te verplaatsen. Daarom is SkyPlanner een nuttige aanvulling op ABC-voorraadbeheer: u houdt uw financiële aandacht bij de juiste artikelen, terwijl bij het bepalen of de productie kan starten rekening wordt gehouden met de onderdelen die elke taak daadwerkelijk nodig heeft.

SkyPlanner integreert met elk ERP- of MES-systeem via de open REST API. U kunt het systeem met uw inkoop- en artikelgegevens behouden en het koppelen aan een productieplanning die rekening houdt met materiaalbeschikbaarheid.

Wat beter inzicht in materiaalbeschikbaarheid veranderde bij Eskomatic

Verspaningsbedrijf Eskomatic werkte voorheen met grotendeels handmatig bijgehouden werklijsten in een oudere omgeving voor ERP en productiebeheersing. Het kostte moeite om overzicht te krijgen. Door het beperkte inzicht in de materiaalbeschikbaarheid kwamen tekorten soms pas vlak voor de geplande start van een taak aan het licht.

Door SkyPlanner aan het bestaande ERP-systeem te koppelen, kreeg het team een visuele werklijst in Gantt-vorm, automatische capaciteitsplanning en beter inzicht in materiaaltekorten. In het klantverhaal over SkyPlanner meldt Eskomatic minder productiestilstand door ontbrekende materialen en een nauwkeurigere bepaling van leverdatums.

Die ervaring laat zien wat er operationeel te verbeteren valt, naast het indelen in klassen: de planner ziet het materiaalprobleem in samenhang met het werk dat erdoor wordt geraakt. Dat is een reden om voorraadbeheer aan de planning te koppelen, in plaats van te verwachten dat een ABC-label op zichzelf de levering veiligstelt.

Begin met één materiaalgroep en één concreet tekort

Kies een duidelijk afgebakende groep materialen, bereken de verbruikswaarden en spreek de klassegrenzen af. Pas de bijbehorende beheersmaatregelen toe en beoordeel vervolgens hoe kritisch de C-artikelen zijn voor de productie, voordat u het aanvullen ervan vereenvoudigt. Herzie de indeling als de vraag, kosten of productmix veranderen. Beoordeel nieuwe artikelen en artikelen zonder verbruik expliciet, in plaats van aan te nemen dat historisch verbruik het volledige beeld geeft.

Gebruik ABC om uw financiële aandacht op de juiste artikelen te richten. Gebruik SkyPlanner om materiaalbeschikbaarheid en capaciteit te vertalen naar een uitvoerbaar plan voor de productievloer.

Plan een SkyPlanner-demo en neem een recente assemblageorder als uitgangspunt die door een ontbrekend onderdeel vertraging opliep. Neem de materiaalbehoefte, de verwachte ontvangstdatum en het bewerkingsplan mee. Bekijk hoe het tekort de geplande start en afronding beïnvloedt, in samenhang met uw andere werk. Wilt u eerst zelf rondkijken? Probeer SkyPlanner met demogegevens.