Stok Yaşlandırma: Eski Stokları Üretim Planına Dahil Edin

Ana Sayfa » Kaynaklar » Stok Yaşlandırma: Eski Stokları Üretim Planına Dahil Edin

Tahmini okuma süresi: 11 dakika

Bir palet aylardır depoda bekliyor. Satın alma birimi, malzemeye bağlanmış parayı görüyor. Üretim birimi ise yeni bir satın almadan kaçınma fırsatını. Kalite biriminin malzemenin kullanılıp kullanılamayacağını hâlâ teyit etmesi gerekiyor. Bu arada, malzemeyi tüketecek makine müşteri siparişleriyle dolu.

Stok yaşlandırma raporu o paleti bulmanıza yardımcı olur. Asıl değer, paletle ne yapılacağına karar verip bu kararı uygulamaya geçirmekte yatar.

Üretimde amaç yalnızca en eski stokları elden çıkarmak değildir. Uygun malzemeyi gerçek talebi karşılamak için kullanmak, teslimatları aksatmamak ve aynı stok fazlasının yeniden oluşmasını önlemektir. SkyPlanner APS, kararın uygulanmasına yardımcı olur: onaylanan tüketim işlerini, aynı kapasiteyi kullanmak için bekleyen diğer siparişlerle birlikte üretim çizelgesine dahil eder.

Stok yaşlandırma nedir?

Stok yaşlandırma, elde kalan stokların ne kadar süredir tutulduğunu, üzerinde mutabık kalınan bir başlangıç tarihine ve yaş aralıklarına göre gruplandırarak incelemektir. Mal kabul tarihini esas alan bir analiz, stokta kalan miktar için malzemenin giriş tarihi ile raporun esas aldığı tarih arasında geçen süreyi ölçer.

Stok yaşlandırma raporu bu dağılımı görünür kılar. Bir bileşenden yalnızca 600 adet kaldığını göstermekle yetinmez; bu miktarın ne kadarının eski girişlerden kaldığını, ne kadarının yakın zamanda geldiğini de gösterir. Böylece daha fazla satın almadan veya üretmeden önce incelenmesi gereken malzemeleri belirleyebilirsiniz.

Raporu yorumlamadan önce hangi sürenin ölçüldüğü konusunda mutabık kalın. Bazı raporlar, girişlerden kalan miktarların yaşı yerine son hareketten bu yana geçen süreyi ölçer. İkisi de yararlı olabilir, ancak farklı sorulara yanıt verir. Bir bileşen her hafta tüketiliyor olsa da eski bir teslimatın bir kısmı hiç kullanılmadan bekliyor olabilir.

Stok yaşı şu kavramlardan da farklıdır:

• Raf ömrü: malzemenin belirtilen koşullarda ne kadar süre kabul edilebilir durumda kaldığıdır. Son kullanma tarihi, mal kabul tarihine değil üretim, ambalajın açılması veya başka bir olaya bağlı olabilir.
• Düşük stok hareketliliği: belirli bir dönemde tüketimin veya stok çıkışlarının düşük olmasıdır. Yeni gelen bir malzemenin bile tüketimi veya stoktan çıkışı planlanandan daha yavaş olabilir.
• Stok fazlası: talep ve ikmal politikanıza göre ihtiyaç duyduğunuzdan fazla stok bulunmasıdır. Bu stok yeni de olabilir, eski de.
• Kullanım dışı kalma: örneğin bir tasarım değişikliği nedeniyle, stokun artık amaçlanan kullanım için kabul edilebilir olmamasıdır. Yalnızca stokun yaşına bakarak bu sonuca varılamaz.

Bu nedenle asıl soru “Eski mi?” değil, “Bu yaş, malzemenin kendisi, mevcut durumu ve bir sonraki ihtiyacımız açısından ne ifade ediyor?” olmalıdır.

Stok yaşı nasıl hesaplanır?

Mal kabul tarihini esas alan bir incelemede şu formülü kullanın:

Gün cinsinden stok yaşı = raporun esas aldığı tarih − ilk mal kabul tarihi

Bu yaşı, ilk teslim edilen miktara değil, o girişten stokta kalan miktara uygulayın. Bir teslimatın büyük bölümü zaten tüketilmişse, tüketilen bu birimler bugünkü stok yaşlandırma hesabında elde kalan miktara dahil edilmez.

Önce rapor için tek bir sabit tarih ve kapsam belirleyin: tesis, depo, stok kalemi ve gerektiğinde parti veya revizyon. Kalan miktarları aynı kapsam ve tarihteki stok bakiyesiyle karşılaştırarak mutabakat sağlayın. Depodan çoktan çıkmış miktarları da içeriyorsa, doğru görünen bir yaş hesabının faydası yoktur.

Kısmi kullanımda ve transferlerde ilk tarihi koruyun

Bir partinin bir kısmının stoktan çıkılması, kalan kısmın yaşını azaltmaz. Aynı şekilde, stokta ilk girişten bu yana geçen süreyi ölçmeyi amaçlayan bir analizde, eski bir paletin depo içindeki yerler arasında taşınması dışarıdan yeni bir mal kabulü olarak değerlendirilmemelidir.

Bu hareketler boyunca ilk tarihin izlenebilirliğini koruyun. İadeleri, stok düzeltmelerini ve açılış bakiyelerini açıkça tanımlanmış bir politikaya göre ele alın. İlk tarih bilinmiyorsa, uygun görünen yakın bir tarih atamak yerine bu belirsizliği gösterin. İşletme içinde üretilen kalemlerde, yaşlandırma için hangi üretimden giriş veya tamamlanma olayının esas alındığını belirtin. Devam eden üretimde ise işin serbest bırakılmasından bu yana geçen toplam süreyi mi, yoksa belirli bir aşamadaki bekleme süresini mi ölçtüğünüzü açıklayın.

Her sistem, her mal kabulünden fiziksel olarak hangi birimlerin kaldığını belirleyemez. Bazı raporlar, stok bakiyesi ve hareket geçmişini kullanarak kalan miktarı bir varsayıma göre mal girişlerine paylaştırır. Bu yaklaşım stok yaşlandırma incelemesini destekleyebilir, ancak ilgili fiziksel partinin depodan toplanmak üzere mevcut olduğunu kanıtlamaz. Depoya talimat vermek için kullanmadan önce raporun hesaplama mantığını kontrol edin.

Stok devir hızını parti yaşının yerine kullanmayın

Stok devir hızı ve stokta kalma süresi, belirli bir dönemdeki stok performansını tanımlar. Elde kalan belirli bir partinin ne zaman geldiğini göstermez.

Tek bir stok kalemi ve ölçü birimi için, operasyonel amaçlı ortalama yaşı şöyle hesaplayabilirsiniz:

Miktar ağırlıklı yaş = (kalan miktar × gün cinsinden yaş) çarpımlarının toplamı ÷ toplam kalan miktar

Ortalamayı, yaş aralıklarının yerine değil, özet bilgi olarak kullanın. Farklı malzemelerin farklı ölçü birimleriyle ifade edilen miktarlarını toplamayın. Değer ağırlıklı bir özet farklı bir ölçüdür ve buna uygun biçimde adlandırılmalıdır.

Karar almayı sağlayan bir stok yaşlandırma raporu neleri göstermeli?

Üretimde işe yarayan bir rapor, stok yaşı ile alınacak karar arasında bağ kurar. Stok kodunu, spesifikasyonu veya revizyonu, konumu, parti ya da mal kabul referansını, yaş hesabının başlangıç tarihini ve kalan miktarı bir arada gösterin. Harekete geçmek için gereken bilgileri de ekleyin: kalite durumu, mevcut rezervasyonlar, ilgili olduğu durumlarda son kullanma veya gözden geçirme tarihi ve bir sonraki gerçek ihtiyaç.

Mali açıdan önemli bakiyelere öncelik vermeniz gerekiyorsa, değerleme esasını açıkça belirterek stok değerini gösterin. Değeri, fiziksel miktardan ve beklenen satış gelirinden ayrı tutun.

Malzemeye uygun, birbiriyle örtüşmeyen yaş aralıkları seçin. Örneğin bir incelemede 0–30, 31–60, 61–90, 91–180 ve 180 günden fazla aralıkları kullanılabilir. Bunlar raporlama aralıklarıdır; sağlıklı stok veya hurda için evrensel tanımlar değildir. Kullanım ömrü kısa olan bir malzeme, uzun teslim süreli bir ihtiyacı karşılamak için bilerek tutulan dayanıklı bir bileşene göre daha erken ele alınmalıdır.

İncelenmesi gereken her durum için bir sorumlu, yapılacak işlem ve tamamlanma tarihi belirleyin. “90 günden fazla” ifadesi bir bakiyeyi tespit eder. “Kullanım onayını teyit et ve X siparişi için tüketimi çizelgele” ifadesi ise birine tamamlayacağı somut bir iş verir.

Örnek: Stokun yarısı eski, ancak yalnızca bir kısmı kullanıma uygun ve rezerve edilmemiş

Bir üreticinin aynı bileşene ait üç mal kabulünü, aynı ölçü birimi üzerinden incelediğini düşünün. Aşağıdaki miktarlar ilk teslimat miktarları değil, rapor tarihinde stokta kalan miktarlardır.

Mal kabulü	Kalan miktar	Mal kabulünden bu yana geçen süre	Yaş aralığı
A	300 adet	120 gün	91–180 gün
B	100 adet	60 gün	31–60 gün
C	200 adet	10 gün	0–30 gün
Toplam	600 adet

Miktar ağırlıklı ortalama yaş 73,3 gündür: 44.000 adet-günü 600 adede bölerek bulunur. Oysa miktarın %50’si 90 günden daha eskidir. Ortalama, eski stoklardaki yoğunlaşmayı gizler.

Şimdi A mal kabulünü inceleyin. Kalan 300 adedin 100’ü başka bir sipariş için zaten rezerve edilmiş, 50’si ise kalite blokajında. Yeni bir kullanım kararı için yalnızca 150 adet onaylı ve herhangi bir ihtiyaca tahsis edilmemiş durumda.

Bir müşteri siparişi, kullanıma uygun bu 150 adedi tüketebilir. Bu yararlı bir fırsattır; ancak 300 adedin tamamını stoktan çıkma, kalite blokajını aşma veya başka bir ihtiyaca tahsis edilmiş malzemeyi kullanma izni değildir. Depo doğru stoku belirlemeli, üretim planlama uzmanı da malzemeyi tüketecek operasyonlar için zaman ayırmalıdır.

Stok yaşlandırma raporu, işte bu noktada üretim planlamanın ele alması gereken bir işe dönüşür.

Stoğun kullanılmasına, bekletilmesine, iadesine veya elden çıkarılmasına karar verin

Yaşı ilerlemiş stokları; malzemenin durumu, talebi ve nasıl değerlendirileceği konusunda karar verebilecek kişilerle inceleyin. En eski malzeme her zaman en acil olan değildir. Son kullanma tarihi daha yakın bir malzeme, üretimi iptal edilmiş bir ürün veya gelecekte ihtiyaç duyulmayacak yüksek değerli bir stok öncelikli olarak ele alınmayı gerektirebilir.

Malzeme gerekli teknik özellikleri karşılıyorsa, kullanım onayı varsa ve başka bir işe ayrılmamışsa gerçek bir ihtiyacı karşılamak için kullanın. Siparişi ve tüketilecek miktarı doğrulayın. İkame veya yeniden işleme gerekiyorsa bu rotayı çizelgelemeden önce ilgili onayı alın. Uygun durumlarda, kullanılabilir durumdaki eski girişlere öncelik vermek için ilk giren ilk çıkar (FIFO), son kullanma tarihi en yakın olan uygun malzemelere öncelik vermek içinse son kullanma tarihi önce dolan ilk çıkar (FEFO) yöntemini kullanın. Deponun parti bazında malzeme çıkış talimatları bu kararı korumalıdır.

Muayene, mühendislik onayı veya gelecekteki bir ihtiyaç malzemenin tutulmasını gerektiriyorsa belirli bir gerekçeyle bekletin. Bekletme kararı için bir sorumlu ve gözden geçirme tarihi belirleyin. “Bir gün lazım olabilir” düşüncesi, bekletme süresini bir kez daha belirsiz biçimde uzatmak yerine talebin değerlendirilmesini sağlamalıdır.

Tedarikçiyle yapılan bir anlaşma, başka bir tesis veya farklı bir gerçek ihtiyaç daha iyi bir sonuç sunuyorsa iade edin, transfer edin veya onaylı başka bir kullanım alanı bulun. Stokla ilgili sorunu çözülmüş saymadan önce karşı tarafın kabulünü ve işlemin nasıl yürütüleceğini netleştirin. Şirket içi transfer, malzemenin yanlış yerde bulunması sorununu çözebilir; ancak malzemenin ilk girişten itibaren biriken yaşını sıfırlamaz.

Kabul edilebilir bir kullanım seçeneği kalmadığında onaylı elden çıkarma sürecini uygulayın. Finans birimi, değer düşüklüğü veya kayıttan çıkarma gerekip gerekmediğini şirketin muhasebe politikasına göre ayrıca değerlendirmelidir. Operasyonel amaçlarla belirlenen bir stok yaş aralığı, otomatik olarak bir değerleme kararı anlamına gelmez.

Yalnızca eski hammaddeyi tüketmek amacıyla mamul üretmekten kaçının. Gerçek bir talep yoksa yaşlanan stok sorununu yalnızca daha maliyetli bir stok türüne taşırken müşteri teslimatları için gereken kapasiteyi de işgal edebilirsiniz.

Onaylanan malzeme tüketimini SkyPlanner ile üretim çizelgesine alın

Kullanım kararı netleştiğinde sıradaki soru somuttur: Bu malzemeyi tüketecek işi, taahhüt ettiğimiz diğer işlerle birlikte ne zaman yürütebiliriz?

Eski stoklar için ayrı tutulan bir aksiyon listesi bu soruyu yanıtlayamaz. Listede A girişinden kalan 150 birimin bu hafta kullanılması istenebilir; ancak gereken makine ve sonraki operasyon zaten başka işlere ayrılmış olabilir. Her aksiyon ayrı ayrı planlandığında, aynı kaynakları bekleyen iş kuyruklarını birinin elle uzlaştırması gerekir.

SkyPlanner APS, sipariş operasyonlarını iş istasyonları, vardiyalar, kapasite, bağımlılıklar ve önceliklerle birlikte ele alır. Çizelgeleme için kullandığı yapay zekâ Arcturus, üretim çizelgesini hesaplar; Gantt görünümü ise iş sırasını ve zamanlamayı görünür kılar. Malzeme durumunu dikkate alan çizelgeleme etkinleştirildiğinde, malzemeyi tüketen operasyonda güncel tutulan malzeme kullanılabilirlik bilgilerini de hesaba katar.

Örnekteki sipariş için onaylı miktarı ve doğru malzeme ihtiyacını güncel tutun, deponun parti seçim talimatını koruyun ve malzemeyi tüketecek işi ortak üretim çizelgesine alın. Planlama uzmanı işin önceliğini belirler; Arcturus ise diğer işlerle birlikte çizelgedeki yerini hesaplar. Önceliği değiştirmeye veya ek kapasite sağlamaya karar vermeden önce ortaya çıkan zamanlamayı ve teslimatlara etkisini inceleyin.

Böylece iş kuyruklarını elle yeniden düzenleme ihtiyacı azalır ve stok kullanma kararının diğer siparişler için ne anlama geldiği daha net görülür. Belirli bir stok yaş eşiğinin aşılmasını tüm müşteri işlerini geri plana atmak için gerekçe saymadan, makul bir tüketim fırsatını değerlendirebilirsiniz.

Eski malzemenin kullanımına izin verilemiyorsa yerine tedarik edilecek malzeme de aynı plan içinde ele alınmalıdır. SkyPlanner, çizelgelemede sipariş edilen malzemelerin güncel tutulan varış tarihlerini kullanır. Beklenen varış tarihini güncelleyip yeniden hesaplama yaparak etkilenen işlerin çizelgeye nasıl yerleştiğini görün. Böylece bir işi henüz hazır olmayan malzemeye göre planlanmış halde bırakmak yerine, üretimde uygulanabilir bir çözümü görüşebilirsiniz.

SkyPlanner, entegrasyon yoluyla güncel tutulan veya Depo modülünde yönetilen stok miktarlarını kullanabilir. Açık REST API’si üzerinden her türlü ERP veya MES ile entegre olur. Böylece planı iyileştirmek için çalışan ERP sisteminizi değiştirmek yerine mevcut sipariş ve malzeme verilerinizi üretim çizelgelemeyle birleştirebilirsiniz.

Malzeme durumunun görünür olması Eskomatic’te neleri değiştirdi?

Finlandiyalı fason talaşlı imalat şirketi Eskomatic, daha önce iş kuyruklarını büyük ölçüde elle düzenliyordu ve malzeme durumunu sınırlı ölçüde görebiliyordu. Malzeme eksiklikleri, işin planlanan başlangıcına çok az zaman kala ortaya çıkabiliyordu.

SkyPlanner’ın ERP verilerine bağlanmasıyla şirket, görsel bir iş kuyruğuna kavuştu ve malzeme eksikliklerini daha net görmeye başladı. Eskomatic, malzeme eksikliğinden kaynaklanan üretim duruşlarının azaldığını ve teslimat tarihlerini daha doğru belirleyebildiğini bildiriyor. Stok yaşlandırma incelemesinde de gereken pratik bağlantı budur: Malzeme bilgisi, gerçekten yürütülebilecek işlerin belirlenmesine katkı sağladığında işe yarar.

Aynı stokların yeniden yaşlanmasını önleyin

Bir sonraki incelemede, kararlaştırılan aksiyonun gerçekten uygulanıp uygulanmadığını kontrol edin. Bir işin çizelgeye alınmış olması, malzemenin tüketildiği anlamına gelmez; çıkış veya tüketim kaydını ve kalan stoğu doğrulayın. Bir iade de yalnızca talep edilmiş olmasıyla tamamlanmış sayılmaz.

Ardından stoğun neden biriktiğini ele alın. İptal edilen bir sipariş, satın almada değişiklik gerektirebilir. Teknik resimdeki bir revizyon, eski teknik özelliklere sahip malzemeyi talepsiz bırakabilir. Büyük satın alma veya üretim partileri, işletmenin kullandığı miktarı sürekli aşıyor olabilir. Uzun süredir bekletilen bir malzeme için yeni bir planlama düzenlemesinden çok kalite veya mühendislik biriminin kararı gerekebilir.

Yeni tedarikin henüz giderdiğiniz fazlalığı yeniden oluşturmaması için açık satın alma siparişlerini ve planlanan üretimi, kalan kullanılabilir miktarla birlikte inceleyin. Tamamlanmamış aksiyonları ve eski stokları tutarlı bir kapsam ve stok yaşı politikasıyla izleyin. Aksi halde bir transfer veya raporlama değişikliği, asıl sorunu azaltmadan iyileşme gibi görünebilir.

Stok miktarının önem taşıdığı ve alınan kararların uygulanabildiği bir malzeme grubuyla başlayın. Amaç, tekrarlanabilir bir döngü oluşturmaktır: Kalan eski stoğu belirleyin, uygun aksiyonu onaylayın, gereken işi çizelgeleyin ve sonucu doğrulayın.

Bu döngünün üretimde nasıl işlediğini görmek için SkyPlanner demosu için randevu alın. Görüşmeye eski bir malzemenin kalan miktarı, bu malzemeyi tüketebilecek onaylı bir sipariş ve aynı kaynakları kullanan diğer işler hakkındaki bilgilerle gelin. SkyPlanner’ın bu tüketim fırsatını üretim çizelgesine nasıl yerleştirdiğini ve teslimat taahhütlerinize etkisini nasıl görünür kıldığını görün. Önce kendiniz keşfetmek isterseniz SkyPlanner’ı demo verileriyle deneyin.