SMED: Daha Kısa Tip Değişimi, Siparişlere Daha Fazla Zaman

Sıradaki sipariş hazır, ama makine henüz hazır değil. Operatörün uygun takımları getirmesi, ayarların kontrol edilmesi ve ilk parçaların onaylanması gerekiyor. Bunlar yapılırken sıradaki işler beklemeye devam ediyor.

Uzun tip değişimi süreleri, her çizelgeleme kararının maliyetini artırır. Teslim tarihini karşılamak için başka bir ürüne geçtiğinizde üretim süresinden kaybedersiniz. Mevcut ayarlarla üretime daha uzun süre devam ettiğinizde ise daha acil bir sipariş beklerken henüz ihtiyaç duyulmayan parçalar üretebilirsiniz. Parti tipi üretimde bu ikilem, hem parti miktarını hem de üretim sırasını belirler.

SMED, tip değişimi süresini kısaltarak bu ikilemden çıkmanıza yardımcı olur. SkyPlanner ise kazandığınız zamanı değerlendirmenizi sağlar: Hazırlık sürelerini dikkate alan çizelgeleme özelliği, teslimat önceliklerini de hesaba katarak birbiriyle uyumlu işleri gruplandırabilir. İkisi birlikte, hangi siparişleri önce üreteceğinizi müşterilerinizin gerçek ihtiyaçlarına göre belirleme konusunda size daha fazla esneklik sunar. Daha kısa hazırlık süreleri, üretim dengeleme kapsamında küçük partilerle tekrarlı üretim yapmayı da kolaylaştırır.

Üretimde SMED nedir?

SMED, İngilizce Single-Minute Exchange of Die ifadesinin kısaltmasıdır. Üretim ekipmanını bir işten veya üründen diğerine geçirmek için gereken süreyi azaltmaya yönelik bir yöntemdir. Adı, bir dakikada tip değişimi vaadini değil, on dakikanın altında, tek haneli bir süre hedefini ifade eder.

Yöntemin temelinde, makinenin durmasını gerektiren iç hazırlık ile makine çalışırken yapılabilen dış hazırlık arasındaki ayrım vardır. Ekip, uygun hazırlık işlerini duruş süresinin dışına taşır ve duruş sırasında yapılması zorunlu olan işleri basitleştirir.

Bu ilke yalnızca kalıp değişimlerinde işe yaramaz. Üreticiler, takım veya format değişimi gibi ürünler arasında tekrarlanan diğer geçişlerde de bu yöntemi uygulayabilir.

SMED bir iyileştirme yöntemidir; hazırlık süresi ise azaltmaya çalıştığınız süredir. Çizelgeleme ayrı bir araçtır: birbiriyle uyumsuz işler arasındaki geçiş sayısını azaltabilir. İyi bir plan, işleri gruplandırmanın gereksiz yere uzun süren tip değişimini çözmesini beklemek yerine her ikisinden de yararlanır.

Tip değişimini kısaltmanın siparişe fayda sağlayacağı yerden başlayın

Yalnızca kayıtlardaki en uzun tip değişimine sahip makineyi değil, hazırlık kayıplarının teslimatı aksattığı bir iş merkezini seçin. Hangi iş kuyruğunun sizi sık sık takım değiştirmek ile acil işleri tamamlamak arasında seçim yapmaya zorladığını değerlendirin.

Yoğun çalışan bir büküm makinesi iyi bir örnektir. Sevkiyattan önce birden fazla siparişin bu makineden geçmesi gerekiyorsa, burada zaman kazanmak işlerin ilerlemesini kolaylaştırabilir. İş yükü düşük bir makinede aynı süreyi kazanmak bu hafta daha az fayda sağlayabilir. Üretim rotanız, hangi siparişlerin bu iş merkezine bağlı olduğunu ve sonrasında nereye gittiğini gösterir.

Operatörlerin iyi bildiği, tekrarlanan bir tip değişimini seçin. Süreci işi yapanlarla birlikte inceleyin; bakım veya kalite ekiplerinin görevleri makinenin hazır olmasını etkiliyorsa onları da dahil edin. Sorulması gereken soru “Neden bu kadar uzun sürüyor?” değil, “Bu makinenin bir sonraki kabul edilebilir parçayı üretebilmesi için neler yapılmalı?” sorusudur.

Bu soru, görüşmenin odağını hızdan hazırlığa, iş sırasına ve tekrarlanabilirliğe taşır.

Ekibin tekrarlayabileceği bir SMED yöntemi oluşturun

1. Tip değişimini baştan sona gözlemleyin

Ölçümü her seferinde aynı şekilde yapın: önceki üretimde normal üretim hızında çıkan son sağlam parçadan, sonraki üretimde normal üretim hızında çıkan ilk sağlam parçaya kadar geçen süreyi ölçün. Yeniden çalışmaya başlamış olsa bile hâlâ deneme parçaları veya reddedilen parçalar üreten bir makine, henüz sağlam parça üretimine dönmüş sayılmaz.

Bu iki nokta arasındaki işleri ve beklemeleri kaydedin. Her işi kimin yaptığını, neye ihtiyaç duyduğunu ve gerçekten ekipmanın durmasını gerektirip gerektirmediğini not edin. Mümkünse birden fazla tip değişimini gözlemleyin: olağanüstü sorunsuz geçen tek bir değişim, bir sonraki üretim taahhüdü için sağlam bir dayanak değildir.

İki ölçüyü de görünür tutun: makinenin duruş süresi ve bir sonraki üretime hazırlık için gereken işçilik. Hazırlığı daha erken yapmak ekipmana zaman kazandırır; ancak hazırlık işini mutlaka ortadan kaldırmaz.

2. Duruş gerektiren işleri gerektirmeyenlerden ayırın

Bugün duruş sırasında yapılan bir iş, sırf bu nedenle iç hazırlık sayılmaz. Ekip, bir sonraki işin belgelerini yalnızca sırada hangi işin olduğunu kimse bilmediği için makine durduktan sonra topluyor olabilir.

Tekrarlanan bir tip değişimi için aşağıdaki basitleştirilmiş iş kaydını düşünün. Mevcut durumda dört iş de üretim durduktan sonra, sırayla yapılıyor:

İş	Mevcut duruş süresi	İyileştirme sonrası duruş süresi
Sonraki işin takımlarını getirme ve kontrol etme	8 dakika	0 dakika: önceden hazırlanır
İş talimatlarını temin etme ve doğrulama	7 dakika	0 dakika: önceden hazırlanır
Takımları sökme ve takma	18 dakika	15 dakika
Ayar yapma ve ilk kabul edilebilir üretimi onaylama	12 dakika	10 dakika
Toplam makine duruş süresi	45 dakika	25 dakika

Bu rakamlar bir müşteri sonucunu değil, örnek bir durumu gösterir. İlk iki değişiklik, on beş dakikalık hazırlığı duruş süresinin dışına taşır. Kalan beş dakikalık kazanç ise iç hazırlık yönteminin iyileştirilmesinden gelir.

Dış hazırlık işlerini yine birinin yapması gerekir. Sonraki işin takımlarını ve talimatlarını kimin, ne zaman hazırlayacağını kararlaştırın. Üzerinde “hazır” yazan bir takım arabası, ancak bir sonraki iş için gereken ekipman gerçekten eksiksiz ve kontrol edilmişse işe yarar.

Farklı bir düzenlemeyle dış hazırlığa dönüştürülebilecek iç hazırlık işlerini de inceleyin. Örneğin yedek bir fikstür, ekibin sonraki işi çalışan makineden uzakta hazırlamasına ve hizalamasına olanak tanıyabilir; böylece duruş sırasında yalnızca fikstürün değiştirilmesi gerekir. Bu değişikliği yapmadan önce maliyeti, ekipmanın uygunluğunu ve güvenli çalışma yöntemini değerlendirin.

3. İç hazırlığı aceleye getirmeden iyileştirin

İç hazırlık olarak kalması gereken işlerde aramayı, yinelenen kontrolleri ve önlenebilir ayarları ortadan kaldıracak, tekrarlanabilir yöntemler arayın. Fikstürlerde, bağlama yöntemlerinde veya iş sıralamasında yapılacak değişiklikleri ekipmandan sorumlu kişiler değerlendirmelidir. Süre hedefini, güvenli durdurma prosedürlerini veya kalite onayını atlama iznine dönüştürmeyin.

Örnekte, iyileştirilen montaj ve ayar yöntemi yirmi beş dakika sürüyor. Süre henüz tek haneli dakikalara inmese de bu değerli bir kazanımdır. İlk hedef, istisnai tek bir uygulamada elde edilen etkileyici bir rakam değil, tekrar sağlayabileceğiniz güvenilir bir iyileştirmedir.

İyileştirilen yöntemi belgeleyin, gerekli malzemeleri hazır bulundurun ve sonraki tip değişimlerini kontrol edin. İş sıralamasının uygulanabilmesi, bir sonraki siparişin önceden bilinmesine bağlıysa üretim çizelgesi de artık yöntemin işlemesini sağlayan unsurlardan biridir.

Daha kısa tip değişimleri, iş sıralamasında size daha fazla seçenek sunar

İyileştirmeden sonra aynı makineyi ele alalım. A1, B1, A2 ve B2 olmak üzere dört hazır iş olduğunu düşünün. Her biri yirmi dakikalık işlem süresi gerektiriyor. A işleri bir takım ailesini, B işleri ise başka bir takım ailesini kullanıyor. Aileler arasında geçiş her iki yönde de yirmi beş dakika sürüyor; aynı ailedeki ardışık işler ise ek bir aile değişimi gerektirmiyor.

Bu örnekte makine, A ailesinin takımları zaten takılı olarak 08:00’da çalışmaya başlıyor. Tüm malzemeler ve operatör hazır; mola veya ek hazırlık işi yok. B1’in bu makinede en geç 09:10’da tamamlanması gerekiyor. Diğer işlerin taahhüt edilen tamamlanma zamanları daha geç olduğu için aşağıdaki sıralamalar uygulanabiliyor.

Sıralama	Takım ailesi değişim sayısı	Toplam takım ailesi değişim süresi	B1’in bitişi	Son işin bitişi
A1 → B1 → A2 → B2	3	75 dakika	09:05	10:35
A1 → A2 → B1 → B2	1	25 dakika	09:25	09:45
A1 → B1 → B2 → A2	2	50 dakika	09:05	10:10

Önce tüm A işlerini, ardından tüm B işlerini gruplandırmak, bu sıralamalar arasında işlerin tamamının en erken bitmesini sağlar; ancak B1 gereken zamanda tamamlanamaz. B1’i erkene alıp ardından B2’yi çalıştırmak, aileleri dönüşümlü çalıştırmaya göre bir tip değişimini ortadan kaldırır ve B1’in son tamamlanma zamanını da karşılar.

Planlamanın sunduğu fırsat budur. Her şeyi gruplandırmak ile hazırlıkları yok saymak arasında seçim yapmak zorunda değilsiniz. Elinizdeki siparişler için uygun ölçüde gruplandırma yapmanız gerekir.

Sahadaki iyileştirme de önemlidir. SMED öncesinde dönüşümlü sıralama, her biri kırk beş dakika süren üç değişim, yani 135 dakikalık duruş gerektiriyordu. SMED sonrasında aynı sıralamada bu süre 75 dakikaya iner. Son tamamlanma zamanına uygun üçüncü sıralama ise süreyi 50 dakikaya düşürür. Yöntem altmış dakika kazandırır; yeni sıralama da buna yirmi beş dakika daha ekler.

Gerçek siparişlerde işlerin birbirine bağımlılığı, farklı işlem süreleri ve başka kaynaklar da devreye girer. Bu makinedeki işlemi tamamlanan bir iş, sevkiyattan önce hâlâ kaynak veya muayene gerektirebilir. Siparişe göre üretimde asıl fayda, yalnızca makinedeki iş sırasını düzenlemek değil, müşterinin siparişi için zamanında boş kapasite yaratmaktır.

SkyPlanner ile hazırlıkları ve teslimat önceliklerini dengeleyin

Bunu dört iş için bir kez yapmak kolaydır. Asıl güçlük, sürekli değişen siparişler arasında doğru dengeyi korumaktır. Yeni bir acil sipariş, geciken malzeme veya kullanılamayan bir makine, az önce oluşturduğunuz sıralamayı geçersiz kılabilir.

SkyPlanner APS, hazırlıkları dikkate alan iş sıralamasını üretim çizelgelemenin bir parçası hâline getirir. Çizelgeleme yapay zekâsı Arcturus, tanımlanmış kapasiteyi, operasyon bağımlılıklarını ve öncelikleri dikkate alarak işleri çizelgeler. Neyin önemli olduğuna siz karar verirsiniz; yapay zekâ da bu talimatlar çerçevesinde çizelgeyi oluşturur.

Tip değişimlerinin kullanılan takımlara bağlı olduğu bir iş merkezinde, ürünler için ilgili takım özelliğini tanımlayın. Aynı hazırlıkla üretilebilen işlerde bu özelliğin değeri aynı olmalıdır. İş merkezi için benzerliği etkinleştirin ve Dynamic Priorities içinde benzer işlere ağırlık verin. SkyPlanner’ın benzerlik kuralıyla özelliği seçebilir, farklı işler arasındaki geçiş için hazırlık süresi girebilir ve benzer işlerin art arda yürütülmesine ne kadar önem verileceğini belirleyebilirsiniz.

Bunun pratikteki faydası, her iş kuyruğunu elle yeniden düzenlemenize gerek kalmadan, çizelgeleme sisteminin planı hesaplarken gruplama tercihini dikkate alabilmesidir. Sürecinize uygunsa benzerlik için seçilen özellik, renk veya malzeme gibi tip değişimine yol açan başka bir unsuru da temsil edebilir. İlgili iş merkezinde tip değişimine gerçekte neyin yol açtığını yansıtan özelliği seçin.

Ardından oluşan Gantt çizelgesini teslimat önceliklerinize göre gözden geçirin. Gruplama acil işlerin önüne geçiyorsa benzerliği kesin bir talimat olarak kabul etmek yerine öncelikleri ayarlayın. Kurallar ve kilitler, korunması gereken planlama kararlarını sabit tutmanızı sağlar.

Üretim sahasında iyileştirmeler yapıldıkça planda esas alınan süreleri güncel tutun. Proses adımlarının kendi hazırlık süreleri vardır; benzerlik kuralında da farklı işler arasındaki geçiş için bir süre tanımlanır. Aynı süreyi iki kez hesaba katmamak için her birinin hangi işi kapsadığını kontrol edin. Hazırlık süresi, Gantt görünümünde işin toplam süresine dahildir; ayrı bir renkli bölüm olarak gösterilmez.

SkyPlanner, ekibin sahada yürüttüğü SMED çalışmalarının yerini almaz. Bu çalışmaların plana yansımasını sağlar: kısaltılmış hazırlık süreleri ve süreci doğru yansıtan benzerlik özellikleri, üretimin geri kalanını da hesaba katan çizelgenin girdileri olur. Kapasitenin, önceliklerin ve Gantt planının birlikte nasıl işlediğini görmek için SkyPlanner’ın çizelgeleme özelliklerini keşfedin.

KJH-Comp’ta uygulama nasıl işliyor?

Finlandiya’da fason sac metal üretimi yapan KJH-Comp, haftalık yükleme planı için C9000 ERP sistemini ve elektronik tabloları kullanıyordu. Üretim sorumluları ise işleri günlük olarak makinelere elle atıyordu. Ürün yelpazesi genişledikçe bu elle çizelgeleme yaklaşımını sürdürmek zorlaştı.

SkyPlanner ile siparişler yine mevcut ERP sistemine giriliyor, ancak sonlu kapasite çizelgeleme ve makine atamaları otomatik yapılıyor. Şirketin deneyimi, büküm operasyonlarında elde edilen yararlı bir sonucu ortaya koyuyor: aynı takımları ve aynı kalınlıktaki malzemeyi kullanan işler art arda yürütülüyor, böylece hazırlık süreleri kısalıyor ve boşta kalma süresi azalıyor.

Aynı deneyim, gruplamanın neden tek başına yeterli olmadığını da gösteriyor. İki hafta sonra tamamlanması gereken bir iş artık yarın sevk edilecek bir siparişin önüne geçmiyor; üretim sorumlusu da dört metrelik büküm makinesinin yükünü görebiliyor. Hazırlık verimliliği ve teslimat zamanlaması, aynı üretim kararının parçalarıdır.

KJH-Comp’un deneyimi burada önemli, çünkü yalnızca çizelgeleme kavramını değil, günlük işleyişteki değişimi de gösteriyor: elle yapılan yük planlaması azalıyor, darboğazlar daha net görülüyor ve iş sırası, makinede takılı olan takımlardan daha iyi yararlanılmasını sağlıyor. KJH-Comp’un SkyPlanner deneyimini okuyun.

Kazandığınız zamanı değerlendirin

Tip değişimini iyileştirdikten sonra, ölçümün başlangıç ve bitiş noktalarını aynı tutarak eşdeğer işleri karşılaştırın. Gerekli tip değişimlerinin süresini, iş sırasının kaç takım ailesi değişimi gerektirdiğini ve acil siparişlerin hâlâ gereken zamanda tamamlanıp tamamlanmadığını kontrol edin. Üretime başlangıçtaki kaliteyi ve makine çalışırken yapılan dış hazırlığın iş yükünü de değerlendirmeye dahil edin.

Ortalama hazırlık süresinin kısalması bir ilerlemedir. Bu kısalma, sıradaki önemli siparişi tamamlamak için zaman kazandırdığında üretimde somut faydaya dönüşür.

SkyPlanner, açık REST API üzerinden her ERP veya MES ile entegre olur. Böylece siparişlerinizin bulunduğu sistemleri kullanmaya devam edebilir ve bu sistemlerdeki üretim verilerini, hazırlık sürelerini dikkate alan çizelgelemeye aktarabilirsiniz. İşletmenizde zaten işlevini yerine getiren bir ERP sistemini değiştirerek başlamanız gerekmez.

Bu faydanın kendi üretiminizde nasıl karşılık bulabileceğini değerlendirmek için SkyPlanner demosu için randevu alın. Görüşmeye yoğun çalışan bir iş merkezi örneği, tip değişimine yol açan özellik, ölçülmüş bir hazırlık süresi ve farklı terminlere sahip birkaç siparişle gelin. Bu bilgiler, gruplamanın nerede yararlı olduğu ve nerede teslimatın öncelik kazanması gerektiği üzerine verimli bir görüşmenin temelini oluşturur.

Önce planlama görünümünü incelemeyi tercih ederseniz SkyPlanner’ı demo verileriyle deneyin.