Atölye Tipi Çizelgeleme: Farklı Rotalarda Zamanında Teslimat

Freze tezgâhı boş, bir gövde işlenmeye hazır ve üretim sorumlusu üretimin devam etmesini istiyor. Gövdeyi işleme almak en doğal karar gibi görünüyor. Ancak bir saat sonra tornadan acil bir pim gelecek ve aynı freze tezgâhına ihtiyaç duyacak. Gövdenin işlenmesine başlandığı anda, pimin teslim tarihi tehlikeye giriyor.

Atölye tipi üretimde her gün karşılaşılan zorluk budur: Her makinede sıradaki iş için verilen karar, diğer makinelerden geçen siparişleri de etkiler. Bir iş merkezinin sürekli çalışıyor olması, atölyenin teslim edilmesi gereken işleri ürettiği anlamına gelmez.

Atölye tipi çizelgeleme bu kararları birbiriyle ilişkilendirir. Her siparişin rotasını ve teslimat önceliğini koruyarak operasyonlarını kaynakların kullanılabilir zaman aralıklarına yerleştirir. SkyPlanner APS çizelgeleme hesaplamalarını sizin yerinize yapar. Böylece üretim sorumlusunun sıradaki işler listesi, işleri yetiştirmek için yapılan yeni müdahalelerle değil, koordineli bir planla belirlenir.

Atölye tipi çizelgeleme nedir?

Atölye tipi çizelgeleme, işlerin farklı rotalar izleyebildiği üretim ortamlarında operasyonların ortak kaynaklara atanması ve sıralanmasıdır. Her operasyonun nerede yapılacağını, ne zaman başlayıp biteceğini ve işin diğer operasyonlarıyla nasıl bağlantı kuracağını belirler.

Bir gövde kesme, frezeleme ve kontrolden geçebilir. Bir pim ise tornalama, frezeleme ve kontrol gerektirebilir. İkisi de aynı freze tezgâhını kullanır, ancak bu siparişlerin hiçbiri tek bir üretim hattını izlemez. Başka bir parça da aynı ekipmanlardan farklı bir sırayla geçebilir.

Burada esas alınan birim yalnızca sipariş değil, operasyondur. Bir siparişin beş saatlik iş gerektirdiğini bilmek, bu sürenin hangi makinede kullanılacağını veya bir sonraki operasyonun ne zaman başlamaya hazır olacağını söylemez. Bu sırayı üretim rotası belirler; çizelge ise işi kaynaklara ve zaman aralıklarına atar.

Çizelgenin uygulanabilir olması için iki temel koşul sağlanmalıdır:

• Bir operasyon, bağlı olduğu önceki işler tamamlanmadan başlayamaz.
• Bir kaynağa aynı anda yapabileceğinden fazla iş atanmamalıdır.

Klasik atölye tipi çizelgeleme probleminde operasyonların yapılacağı makineler bellidir ve operasyonlar kesintisiz yürütülür. Gerçek bir fabrikada bunlara vardiyalar, hazırlık süresi, çalışanlar, takımlar, malzeme mevcudiyeti ve bildirilen iş ilerlemesi de eklenir. Bunlar sonradan düzeltilecek ayrıntılar değildir; sıradaki işin gerçekten başlayıp başlayamayacağını belirler.

Atölye tipi üretim, akış tipi üretim ve siparişe göre üretim farklı kavramlardır

Akış tipi üretimde işler aynı makine sırasını izler. Atölye tipi üretimde ise rotalar farklı olabilir. Esnek atölye tipi üretimde bazı operasyonlar, bunları yapabilecek birden fazla makineden birine atanabilir. Böylece operasyonun hangi makinede yapılacağına da karar vermek gerekir.

Siparişe göre üretim, ürünün fabrikada izlediği rotayı değil, üretimi neyin başlattığını, yani müşteri siparişini tanımlar. Siparişe göre üretim yapan bir işletmede atölye tipi üretimdeki gibi farklı rotalar da, akış tipi üretimdeki gibi ortak bir rota da kullanılabilir. Küçük partiler ve müşteriye özel ürünler atölye tipi üretimde yaygındır; ancak bunların hiçbiri tek başına atölye tipi çizelgelemeyi tanımlamaz. Yüksek çeşitlilik, düşük hacimli üretim ise farklı bir soruyu gündeme getirir: hazırlıkların ve değişen iş yüklerinin kâr marjını eritmesine izin vermeden geniş bir ürün yelpazesi nasıl sunulur?

Bu kılavuz, üretim çizelgelemesinin atölye tipi üretimle ilgili yönüne odaklanır: ortak kaynakları kullanan farklı üretim rotalarını koordine etmek.

Uygulamalı örnek: Boş freze tezgâhı sıradaki işe başlamalı mı?

Saat 08:00’de üretime girmeye hazır iki sipariş olduğunu düşünün. Her iş merkezinin kendi operatörü var, tüm kaynaklar örnek boyunca kullanılabilir durumda ve aşağıdaki süreler ilgili adımda yapılması gereken tüm işleri kapsıyor. Ek hazırlık, mola veya taşıma süresi yok. Her operasyon, bir sonraki başlamadan önce tamamlanmalı ve başladıktan sonra kesintisiz yürütülmeli.

Sipariş	Rota ve operasyon süreleri	Tamamlanması gereken saat
Gövde	Testere: 1 saat → Freze: 3 saat → Kontrol: 1 saat	15:00
Pim	Torna: 2 saat → Freze: 1 saat → Kontrol: 1 saat	12:00

Testere gövdeyi 08:00 ile 09:00 arasında keser. Aynı anda torna, pimi 08:00 ile 10:00 arasında işler. Saat 09:00’da gövde frezelemeye hazırdır, ancak pim henüz hazır değildir.

Freze tezgâhı ilk hazır olan işi alırsa, gövde 09:00 ile 12:00 arasında işlenir. Pim bekler, ardından 12:00 ile 13:00 arasında işlenir. Kontrol işlemi gövde için 13:00’te, pim için 14:00’te tamamlanır. Makinelerde geçerli rotalar izlenmiştir, ancak pim iki saat gecikmiştir.

Çizelge pimin teslim tarihini koruyacak şekilde hazırlanırsa, freze tezgâhı 10:00’a kadar bekler, pimi 11:00’e kadar, ardından gövdeyi 14:00’e kadar işler. Kontrol işlemi pim için 12:00’de, gövde için 15:00’te tamamlanır. Her iki sipariş de zamanında tamamlanır.

Sonuç	İlk hazır olan işe öncelik veren sıra	Teslim tarihini koruyan sıra
Frezeleme sırası	Önce gövde, sonra pim	Önce pim, sonra gövde
Pimin tamamlanma saati	14:00	12:00
Gövdenin tamamlanma saati	13:00	15:00
İki siparişin de tamamlandığı saat	14:00	15:00
Teslimat taahhütleri	Pim gecikti	İkisi de karşılandı

Freze tezgâhının bir saat boş kalması bilinçli bir tercihtir. Bu aralığı kesintisiz üç saat süren bir operasyonla doldurmak, acil siparişin önünü kapatırdı. Tüm işleri daha erken bitirmek de her zaman daha iyi değildir: İlk sıralamada her şey 14:00’te tamamlanır, ancak pim için verilen teslimat sözü tutulamaz.

Bir planlama uzmanı iki sipariş arasındaki bu dengeyi görebilir. Yüzlerce operasyon olduğunda ise aynı soru birçok iş kuyruğunda eş zamanlı olarak ortaya çıkar. SkyPlanner’ın sağladığı değer, hangi taahhütlere öncelik vereceğinize siz karar verirken birbiriyle bağlantılı bu çizelgeleme işini üstlenmesidir.

Öncelikleri tek tek kuyruklara göre değil, siparişin bütününe göre belirleyin

Bir sıralama kuralı, iş merkezinde hazır olan operasyonlardan hangisinin sıradaki iş olacağını belirler. Çizelge ise tüm planlama dönemini ve rotanın tamamını dikkate alır. Bu tür kurallar yararlıdır, ancak tek bir iş merkezinde uygulanan kural, genel teslimat planına hizmet etmelidir.

Yöntem	Neye öncelik verir?	Nelere dikkat edilmeli?
İlk gelen ilk işlenir	İlk gelen işe	Sonradan gelen acil bir iş, zaman baskısı daha az olan işlerin arkasında bekleyebilir
En erken teslim tarihi	Teslim tarihi en yakın olan siparişe	Teslim tarihi daha ileride olan bir siparişin kalan işi çok daha fazla olabilir
En kısa işlem süresi	Hazır olan kısa süreli operasyonlara	Uzun operasyonlar sürekli geri plana atılabilir
En az zaman payı	Teslime kadar kalan süre ile kalan iş süresi arasındaki farkın en küçük olduğu işe	Kalan iş süresine ilişkin gerçekçi olmayan tahminler, aciliyet konusunda yanıltıcı sonuçlar verir.
Hazırlığa göre gruplama	Benzer işlerin birlikte yürütülmesine	Hazırlıktan sağlanan tasarruf, bir teslimat taahhüdünün aksamasına yol açabilir

Tek bir kural, atölye tipi üretimdeki tüm çizelgeleme çakışmalarını çözemez. Örnekte gövde freze tezgâhına geldiğinde pim henüz frezelemeye hazır bile değildir. Yalnızca hazır işler kuyruğunu sıralayan bir kural, genel plan pimin ihtiyaç duyacağı kapasiteyi ayırmadıkça pimi hesaba katamaz.

Matematiksel optimizasyon ve sezgisel arama yöntemleri, kısıtlar altında farklı atamaları ve sıralamaları karşılaştırarak bu daha kapsamlı problemi ele alır. Amaç önemlidir: İlk işin başlangıcından tüm işlerin tamamlanmasına kadar geçen toplam süreyi, yani makespan değerini en aza indirmek; gecikmeyi en aza indirmekten veya belirli bir müşteri siparişini korumaktan farklıdır. Atölyenizi yönetmek için bir algoritma seçmeniz gerekmez, ancak çizelgeleme sistemine iyi bir sonucun sizin için ne anlama geldiğini belirtmeniz gerekir.

Teslimat odaklı üretimde önce siparişlerin tamamlanma tarihlerini ve önceliklerini belirleyin. Ardından darboğazların yükünü, hazırlık için gereken işi ve devam eden üretimi inceleyin. Verimli görünen ama acil siparişleri geciktiren bir çizelge, işletmenin asıl sorununu çözmüyor demektir.

Atölye tipi üretim planınızı SkyPlanner’da oluşturun

SkyPlanner operasyonları, iş merkezlerini, vardiyaları, operatörleri, öncelikleri ve malzemeleri sonlu kapasiteli bir üretim çizelgesinde bir araya getirir. Çizelgeleme için kullanılan yapay zekâ motoru Arcturus, tanımlanmış kaynaklara ve bağımlılıklara göre operasyonların çizelgedeki yerini hesaplar. Gantt görünümü, sonucu iş merkezlerindeki iş kuyrukları ve birbirine bağlı süreç adımları olarak gösterir.

Pratikte bunun faydası şudur: Bir siparişin ne zaman biteceğini anlamak için artık her makinenin iş kuyruğunu ayrı ayrı yeniden oluşturmanız gerekmez. Siparişin çizelgelenmiş rotasını takip edebilir, nerede beklediğini görebilir ve bir değişikliğin diğer işlere etkisini inceleyebilirsiniz.

1. Her operasyon için gerçekçi bir rota ve süre belirleyin

Süreç adımlarını, bunların sırasını ve bu adımları gerçekleştirebilecek iş merkezlerini tanımlayın. İşlem ve hazırlık sürelerinin yanı sıra adımlar arasında gerekli bekleme sürelerini de ekleyin. Alternatif bir makine, ancak ilgili operasyonu gerçekleştirmeye uygunsa işe yarar.

SkyPlanner, sizin sağladığınız rotaları çizelgeler; Arcturus üretim sırasını tasarlamaz. Üretiminizi temsil eden bir ürün ailesiyle başlayın ve operasyon verilerini işi yapan kişilerle birlikte kontrol edin. Eksik bir kontrol adımı veya iyimser bir hazırlık süresi tahmini, iyi görünen bir çizelgeyi uygulanamaz hâle getirebilir.

SkyPlanner, açık REST API aracılığıyla her türlü ERP veya MES ile entegre olur. Sipariş ve üretim kayıtlarını zaten iyi yöneten bir sistemi değiştirmek yerine, mevcut verileri çizelgelemede kullanabilirsiniz. Çizelgenin üretimle uyumlu kalması için rotaların, teslim tarihlerinin ve ilerleme bilgilerinin hangi sistemde yönetileceğini netleştirin. SkyPlanner entegrasyonlarını keşfedin.

2. İşi gerçekten yapabilecek kapasiteyi modelleyin

İş merkezlerinin kullanılabilirlik bilgilerini ve çalışma vardiyalarını ekleyin; ardından operatörleri ve ilgili diğer kaynak kısıtlarını hesaba katın. İki boş makinenin de sürekli aynı operatöre ihtiyacı varsa, bu makinelerde iki operasyon aynı anda yürütülemez.

Sonlu kapasite çizelgeleme, planın başka işlere tahsis edilmiş kapasiteye dayanmasını önler. Malzemeyi dikkate alan çizelgeleme etkinleştirildiğinde, malzeme kullanılabilirliği de hesaplamaya dahil edilir. İşler üretime verildikten sonra eksiklerin sahada fark edilmesini beklemek yerine, malzeme kullanılabilirlik bilgilerini güncel tutun.

3. Öncelikleri belirleyin ve yeri değişmemesi gereken işleri koruyun

Çizelgeleme hesabını işletmeniz için önemli teslimat ve üretim ölçütlerine göre yönlendirmek için SkyPlanner’ın dinamik önceliklerini kullanın. Öncelikleri siz belirlersiniz; Arcturus hesaplamayı bu önceliklere göre yapar.

Atamaların korunması gereken durumlarda kilitleri kullanın; örneğin, operatörlerin hazırlığını tamamladığı ve yakında başlayacak işleri kilitleyin. Böylece yararlı bir denge sağlanır: Hazırlanmış işlerin tümünü taşınabilir kabul etmeden genel çizelge değişikliklere uyarlanabilir. Kilitleme bir planlama kararıdır, her şeyi sabitlemek için bir gerekçe değildir. Çok fazla işi kilitlemek, değişikliklere yanıt verme alanını daraltır.

4. Sonucu son operasyona kadar inceleyin

Yalnızca ilk boş zaman aralığını veya sıradaki makineyi değil, siparişin ne zaman tamamlanacağını kontrol edin. Gövde ve pim örneğinde yalnızca frezeleme sırasına bakmak yeterli değildir: Pimin, taahhüt edilen 12:00 teslim saatinden önce kontrolden de geçmesi gerekir.

Gantt çizelgesi, atamaları, beklemeleri ve sonraki operasyonları görünür kılar. Risk altındaki teslim tarihlerini ve bu riske yol açan kaynakları incelemek için çizelgeyi kullanın. Gerekli işler hâlâ mevcut zamana sığmıyorsa, sıralamayı değiştirmek tek başına yeterli olmayabilir. Operatör desteğiyle sağlanan ek çalışma süresi, işi yapabilecek başka bir kaynak veya teslim taahhüdünün güncellenmesi gerekebilir; kapasite planlama bu seçenekleri değerlendirmenize yardımcı olur.

SkyPlanner’ın çizelgeleme özelliklerini inceleyin.

Üretim değiştiğinde, birbirine bağlı işleri kapsayan planı yeniden hesaplayın

Acil bir sipariş, makinenin durması veya beklenenden uzun süren bir operasyon, birden fazla iş kuyruğunu etkiler. Acil bir işi öne almak, başka bir siparişin rotasının ilerleyen aşamalarında ihtiyaç duyacağı kapasiteyi tüketebilir.

Değişen öncelik, kapasite veya ilerleme bilgisini SkyPlanner’a kaydedin; ardından Arcturus’un yeni duruma göre yeniden hesaplama yapmasını sağlayın. Bir sonraki teslim taahhüdünü vermeden önce ortaya çıkan tamamlanma tarihlerini inceleyin. Sorulması gereken yalnızca “bu işi frezeye sıkıştırabilir miyiz?” değil, “teslim sözü verdiğimiz diğer siparişler bundan nasıl etkilenir?” sorusudur.

Autopilot etkinleştirildiğinde SkyPlanner, belirlediğiniz kuralları ve kilitleri koruyarak yapılandırılmış olaylar veya bir zamanlayıcı üzerinden yeniden çizelgelemeyi tetikleyebilir. Böylece planlama uzmanının planı sürekli elle yeniden oluşturmasına gerek kalmadan plan güncel tutulabilir. Yine de bilgilerin doğru güncellenmesi önemlidir: Yazılım, kimsenin kaydetmediği bir makine duruşunu hesaba katamaz.

Üretim sahası için fayda, sıradaki işlerin daha net olmasıdır. Planlama uzmanı ise etkilenen her operasyonu elle taşımak yerine önemli bir teslimat, kapasite kararı veya müşteri görüşmesi gibi özel durumlarla ilgilenmeye zaman ayırabilir.

Mamec için neler değişti?

Finlandiya’da endüstriyel karıştırma ekipmanları ve yüksek teknolojili ürünler için fason üretim yapan Mamec’in birbirine bağlı binlerce iş emri vardı. SkyPlanner’dan önce üretim sorumluları, kâğıt iş emirlerindeki teslim tarihlerine göre işleri önceliklendiriyordu. ERP’nin planlama işlevleri şirketin üretimi bir bütün olarak görmesini sağlamıyordu; bağımlılıkların elle yönetilmesi de üretim kontrolünün iş yükünü artırıyordu.

Mamec, süreleri birkaç dakikadan sekiz saate kadar değişen dinamik iş emri yapısına uyum sağlayabildiği için SkyPlanner’ı seçti. SkyPlanner’ı mevcut Oscar ERP ile entegre etti ve ana üretim planlama platformu olarak kullanmaya başladı.

Artık yapay zekâ destekli sonlu kapasite çizelgeleme işleri sıralıyor; birer haftalık dönemler için kilitlenen iş kuyrukları da makine operatörlerine sırada ne olduğunu net biçimde gösteriyor. Operatörler, uzun süren bir iş devam ederken sonraki işlerin hazırlığını yapabiliyor. Çalışanlar sipariş numarasıyla arama yaparak siparişin sırasını ve çizelgesini görebiliyor; yönetim de üretim yükünü ortak bir görünüm üzerinden takip edebiliyor.

Mamec, optimize edilen iş sıralaması sayesinde planlama iş yükünün belirgin biçimde hafiflediğini, teslimat performansının iyileştiğini ve iş merkezlerindeki duruşların azaldığını bildiriyor. Atölye tipi üretim yapan diğer işletmeler için çıkarım somut: Kâğıt üzerindeki tarihlere ve kişisel değerlendirmelere dayanan üretim planının yerini, ortak öncelikler ve birbirine bağlı iş kuyrukları alıyor.

Mamec’in müşteri hikâyesinin tamamını okuyun. Talaşlı imalata başka bir açıdan bakmak için Eskomatic’in hikâyesini de inceleyebilirsiniz; bu hikâye, malzemelerin hazır olmasının ve teslim tarihlerine göre planlamanın önemini gösteriyor.

Atölye tipi üretiminiz için sahada uygulanabilir bir plan oluşturun

Bir teslim tarihi değiştiğinde, etkisini anlamak için tüm makinelerin iş kuyruklarını yeniden oluşturmanız gerekmemeli. SkyPlanner, otomatik çizelgelemeyi ve görsel Gantt planını, öncelikler ve kilitlenen işler üzerindeki kontrolünüzle bir araya getirir. Böylece sırada hangi işin yapılacağına ve hangi teslim taahhütlerini verebileceğinize daha sağlam bir temelde karar verebilirsiniz.

SkyPlanner demosu için randevu alın; görüşmeye tipik bir sipariş rotası, işlerin en çok çakıştığı kaynağınız ve yakın zamanda çizelgelemekte zorlandığınız bir değişiklikle gelin. İşlerin birbirine nasıl bağlandığını ve öncelik değişikliğinin planı nasıl etkilediğini görün. Önce çizelgeleme görünümünü keşfetmek isterseniz SkyPlanner’ı demo verileriyle deneyin.

Sıkça sorulan sorular

Çizelgeleme ile sıradaki işi üretime verme arasındaki fark nedir?

Çizelgeleme, bir planlama dönemi boyunca operasyonların hangi kaynaklarda ve ne zaman yapılacağını belirler. Sıradaki işi üretime verme ise bir iş merkezinde hazır olan bir sonraki operasyonun seçilmesi veya üretime verilmesidir. Atölye tipi üretimde bu yerel karar genel plana uygun olmalıdır; çünkü sonraki operasyonu başka bir makinede yapılacak siparişleri de etkiler.

Excel’de atölye tipi üretim çizelgesi oluşturulabilir mi?

Az sayıda ve değişmeyen operasyon, bir hesap tablosunda gösterilebilir. Asıl zorluk, üretim değiştiğinde tüm bağımlılıkları, kaynak çakışmalarını ve tamamlanma tarihlerini güncel tutmaktır. Planlama uzmanları günlerini iş kuyruklarını yeniden oluşturmakla geçiriyorsa, birbirine bağlı işleri kapsayan çizelgeyi hesaplamak ve güncel tutmak için SkyPlanner APS daha pratik bir çözümdür.

Daha kısa bir çizelge her zaman daha iyi teslimat performansı sağlar mı?

Hayır. İlk işin başlangıcından son işin bitişine kadar geçen toplam süre kısaldığında, işlerin tamamı daha erken bitmiş olur; ancak tek bir sipariş yine de teslim tarihini kaçırabilir. Her siparişin tüm operasyonlarının tamamlandığı tarihi teslim taahhütleriyle karşılaştırın; ardından hazırlık iş yükünü, darboğazdaki yükü ve üretimdeki yarı mamulleri değerlendirin. En iyi çizelge, hangi önceliklere hizmet etmesi gerektiğine bağlıdır.