Koszty pośrednie produkcji: jak obliczać i stosować stawkę

Strona główna » Zasoby » Koszty pośrednie produkcji: jak obliczać i stosować stawkę

Szacowany czas czytania: 11 minut

Zlecenie może zużywać niewiele materiału, a mimo to generować wysokie koszty w zakładzie. Maszyna potrzebuje miejsca, konserwacji i energii. Pracownicy nadzoru i służb pomocniczych dbają o ciągłość produkcji. Pominięcie tych kosztów sprawia, że produkt wydaje się bardziej rentowny, niż jest w rzeczywistości. Z kolei ich nieprzemyślane rozliczenie może niesłusznie zawyżyć koszt innego produktu.

Koszty pośrednie produkcji to koszty prowadzenia produkcji z wyłączeniem materiałów bezpośrednich i robocizny bezpośredniej. Typowe przykłady to czynsz za halę, amortyzacja urządzeń produkcyjnych, utrzymanie ruchu i nadzór nad produkcją. Koszty te umożliwiają realizację prac, ale ich bezpośrednie przypisywanie do poszczególnych produktów nie jest ekonomicznie uzasadnione. Dlatego rozlicza się je według spójnego klucza.

Przydatna kalkulacja kosztów pośrednich odpowiada na dwa pytania: jaką częścią kosztów zakładu należy obciążyć dane zlecenie i co faktycznie można zmienić? SkyPlanner APS wspiera działania operacyjne: łączy informacje o dostępnych zdolnościach produkcyjnych i ewidencję produkcji z harmonogramowaniem wspomaganym sztuczną inteligencją. Dzięki temu zasoby, za które firma już płaci, krócej czekają na plan określający możliwą do realizacji kolejność prac, a przez więcej czasu są wykorzystywane do realizacji potrzebnych zleceń.

Co zalicza się do kosztów pośrednich produkcji?

Zacznij od wyznaczenia granic działalności produkcyjnej, a nie od listy wszystkich wydatków, które trudno przypisać. Pośrednie koszty produkcji należy uwzględnić w kalkulacji kosztów wytworzenia. Kampania reklamowa czy rachunek za obsługę prawną centrali nie stają się jednak kosztami pośrednimi produkcji tylko dlatego, że korzysta z nich kilka produktów.

Koszt	Typowa klasyfikacja	Uzasadnienie
Metal lub komponenty przypisane do konkretnego produktu	Materiały bezpośrednie	Można określić ilość zużytą na dany produkt
Czas pracy operatora przypisany do zlecenia produkcyjnego	Robocizna bezpośrednia	Wykonaną pracę można przypisać do tego zlecenia
Pracownicy nadzoru produkcji i wspólne służby utrzymania ruchu	Koszty pośrednie produkcji	Wspierają realizację wielu zleceń lub pracę kilku obszarów produkcji
Czynsz i ubezpieczenie zakładu oraz amortyzacja urządzeń produkcyjnych	Koszty pośrednie produkcji	Zapewniają warunki i środki potrzebne do produkcji
Wspólne media w zakładzie, środki smarne i drobne materiały warsztatowe	Koszty pośrednie produkcji	Oddzielna ewidencja zużycia na poszczególne produkty nie jest ekonomicznie uzasadniona
Prowizje od sprzedaży, reklama i administracja ogólna przedsiębiorstwa	Koszty niezwiązane z produkcją	Służą sprzedaży lub działalności firmy jako całości, a nie procesowi wytwarzania

Klasyfikacja zależy od przeznaczenia danego wydatku i sposobu jego ewidencji. Energię elektryczną mierzoną dla konkretnego procesu można przypisać bardziej bezpośrednio niż wspólny rachunek za cały budynek. Wydatek poniesiony wyłącznie na potrzeby konkretnego zlecenia może być kosztem bezpośrednim, nawet jeśli podobne wydatki zwykle trafiają do wspólnej puli. Stosuj uzgodnione zasady kalkulacji kosztów, zamiast zmieniać klasyfikację po to, by dana oferta wyglądała atrakcyjniej.

Koszty pośrednie produkcji są tylko jednym ze składników kosztu wytworzenia:

Koszt wytworzenia = Materiały bezpośrednie + Robocizna bezpośrednia + Koszty pośrednie produkcji

Kosztów pośrednich produkcji nie należy utożsamiać ze wszystkimi kosztami pośrednimi firmy, a kosztu wytworzenia — z ceną sprzedaży. Przy ustalaniu ceny nadal trzeba uwzględnić koszty sprzedaży, pozostałe koszty działalności firmy i wymaganą marżę.

Pośredni nie znaczy stały

To dwa różne podziały kosztów. Określenie „pośredni” dotyczy sposobu przypisania kosztu do produktu. Określenie „stały” opisuje natomiast, jak zachowuje się łączny koszt przy zmianach poziomu działalności w danym okresie i określonym zakresie działalności.

Czynsz za halę może być stały w skali miesiąca. Niektóre koszty energii zużywanej w produkcji i materiałów eksploatacyjnych zmieniają się wraz z intensywnością pracy maszyn. Umowa serwisowa może obejmować stałą opłatę oraz wydatki zależne od użytkowania. Zachowaj ten podział w kalkulacji: większa produkcja może rozłożyć koszt stały na więcej sztuk, ale może też zwiększyć zmienne koszty pośrednie.

Jak obliczać i rozliczać koszty pośrednie produkcji

Aby ustalić łączne koszty pośrednie produkcji za dany okres, zsumuj pośrednie koszty zakładu mieszczące się w uzgodnionym zakresie. Aby przypisać je do produktów lub zleceń, podziel pulę kosztów przez wielkość przyjętego klucza rozliczeniowego, a następnie zastosuj uzyskaną stawkę do wykonanych prac.

Na potrzeby planowania i kalkulacji kosztów zleceń stawkę ustala się z góry na podstawie danych budżetowych:

Planowana stawka kosztów pośrednich = Budżetowane koszty pośrednie produkcji ÷ Planowana wielkość klucza rozliczeniowego

Koszty pośrednie rozliczone na zlecenie = Planowana stawka kosztów pośrednich × Rzeczywista wielkość klucza rozliczeniowego dla zlecenia

Klucz rozliczeniowy określa jednostkę stawki. Dzieląc dolary przez maszynogodziny, otrzymasz dolary na maszynogodzinę, a nie procent. Natomiast podzielenie kosztów przez koszt robocizny bezpośredniej i pomnożenie wyniku przez 100 daje procentowy narzut na koszt robocizny bezpośredniej.

1. Zbierz pulę kosztów dla tego samego okresu i zakresu

Zbierz odpowiednie koszty zakładu z ewidencji finansowej. Budżet kosztów i planowany poziom działalności muszą dotyczyć tego samego miesiąca, kwartału lub roku. Jeśli budynek służy zarówno biurom, jak i produkcji, najpierw podziel wspólne koszty między te obszary, a dopiero potem rozlicz część produkcyjną na zlecenia.

Nie włączaj do puli kosztów pośrednich wydatków przypisanych bezpośrednio do zleceń. W przeciwnym razie ta sama usługa utrzymania ruchu lub materiał zużyty na konkretne zlecenie mogą zostać naliczone dwukrotnie: raz bezpośrednio, a drugi raz poprzez stawkę. Jasne przyporządkowanie kont księgowych do pul kosztów pozwala powtarzać kalkulację według tych samych zasad.

2. Dobierz klucz rozliczeniowy do charakteru pracy

Najłatwiej dostępna liczba nie zawsze najlepiej oddaje rzeczywistość. Zastanów się, co sprawia, że jedno zlecenie wymaga większego udziału działań pomocniczych ujętych w danej puli kosztów niż inne.

Klucz rozliczeniowy	Kiedy może być przydatny	Na co uważać
Maszynogodziny	Operacje o dużym udziale pracy maszyn	Koszty poszczególnych grup maszyn mogą się znacznie różnić
Godziny robocizny bezpośredniej	Pracochłonna produkcja o zbliżonych potrzebach w zakresie działań pomocniczych	Automatyzacja może osłabić związek między czasem pracy ludzi a kosztami pośrednimi
Koszt robocizny bezpośredniej	Naliczanie narzutu kosztów pośrednich na koszt robocizny	Różnice w wynagrodzeniach mogą zmieniać naliczony koszt bez zmiany zużycia zasobów
Liczba wyprodukowanych sztuk	Porównywalne produkty o podobnych wymaganiach technologicznych	Prosta część i złożony zespół nie są równoważnymi jednostkami
Liczba przezbrojeń, kontroli lub inna miara działania	Odrębna pula kosztów zależnych od danego działania	Działanie musi być zdefiniowane i ewidencjonowane w spójny sposób

Jedna stawka dla całego zakładu może być rozsądnym punktem wyjścia, jeśli wykonywane prace są podobne. Gdy obróbka maszynowa i montaż ręczny angażują bardzo różne zasoby, stawki wydziałowe mogą lepiej odzwierciedlać koszt produktu. Rachunek kosztów działań idzie o krok dalej: rozlicza odrębne pule kosztów według miar odpowiadających im działań.

Wprowadzaj większą szczegółowość tam, gdzie może ona wpłynąć na decyzje o cenach, strukturze asortymentu lub usprawnieniach. Skomplikowany model oparty na nierzetelnej ewidencji działań nie staje się przez to automatycznie bardziej użyteczny.

3. Oblicz stawkę, a następnie zastosuj ją do zlecenia

Załóżmy, że wydział obróbki mechanicznej planuje na jeden miesiąc 60 000 USD kosztów pośrednich produkcji i 2 000 maszynogodzin. Pula obejmuje przypadającą na wydział część kosztów powierzchni produkcyjnej, amortyzację maszyn, utrzymanie ruchu, nadzór oraz pośrednie materiały eksploatacyjne.

60 000 USD ÷ 2 000 maszynogodzin = 30 USD na maszynogodzinę

W ramach zakończonego zlecenia wyprodukowano 100 identycznych części przyjętych jako zgodne z wymaganiami, zużywając 50 maszynogodzin. Koszty pośrednie przypisane do zlecenia wynoszą:

50 godzin × 30 USD = 1 500 USD na zlecenie

1 500 USD ÷ 100 przyjętych części = 15 USD rozliczonych kosztów pośrednich na część

Załóżmy, że materiały bezpośrednie kosztują 12 USD na część, a robocizna bezpośrednia — 8 USD na część. Koszt wytworzenia wynosi zatem 35 USD na część: 12 USD + 8 USD + 15 USD. To wynik kalkulacji kosztu wytworzenia, a nie zalecenie ustalenia ceny sprzedaży na poziomie 35 USD.

W przykładzie zakładamy, że zlecenie zostało zakończone, a jego koszty dotyczą tych 100 części. Jeśli prace nie są jeszcze zakończone, pozostaw ich koszty i odpowiadające im godziny przy właściwej produkcji w toku, zamiast przypisywać wszystko do wyrobów gotowych ukończonych w danym okresie.

4. Porównaj rozliczone koszty pośrednie z kosztami rzeczywistymi

Zastosowanie stawki budżetowej nie oznacza, że rzeczywiste koszty pośrednie będą równe budżetowi. Załóżmy, że wydział kończy miesiąc z rzeczywistym czasem pracy wynoszącym 1 800 maszynogodzin i rzeczywistymi kosztami pośrednimi w wysokości 62 000 USD.

Porównanie na koniec miesiąca	Kwota
Rozliczone koszty pośrednie: 1 800 godzin × 30 USD	54 000 USD
Rzeczywiste koszty pośrednie produkcji	62 000 USD
Niedorozliczone koszty pośrednie: koszty rzeczywiste minus rozliczone	8 000 USD

Wydział poniósł koszty pośrednie o 8 000 USD wyższe niż kwota rozliczona za pomocą stawki. Ta różnica to niedorozliczone koszty pośrednie. Gdyby kwota rozliczona przewyższała rzeczywiste koszty pośrednie, wystąpiłoby nadrozliczenie.

Przeanalizuj obie strony tego porównania. W tym przypadku rzeczywiste koszty pośrednie przekraczają budżet, a liczba przepracowanych godzin jest niższa od planowanej. Różnica nie dowodzi automatycznie, że operatorzy pracowali nieefektywnie: mogą na nią wpływać wielkość i asortyment produkcji, wydatki na utrzymanie ruchu, ceny oraz pierwotne szacunki. Dział finansowy zajmuje się korektą księgową, a produkcja pomaga wyjaśnić, co faktycznie działo się na hali.

5. Weryfikuj założenia i jasno pokazuj zmiany

Zachowaj stawkę i budżet użyte w pierwotnym porównaniu. Aktualizuj stawki na przyszłe okresy, gdy rzeczywiście zmienia się struktura kosztów lub przewidywany poziom aktywności. Nie zastępuj po cichu założeń, które wyjaśniają obecny wynik.

Średnia miesięczna obliczona na potrzeby zarządzania nie jest automatycznie stawką do wyceny zapasów. Uzgodnij zasady tej wyceny z działem finansowym, w tym sposób traktowania niewykorzystanych zdolności produkcyjnych i kosztów nietypowych zgodnie z obowiązującymi u was zasadami rachunkowości.

Niższe koszty pośrednie na jednostkę nie zawsze oznaczają oszczędność

Wynik może wyglądać lepiej dzięki trzem różnym zmianom. Każda z nich wymaga innych dowodów.

Inny sposób rozliczania kosztów zmienia to, które zlecenia zostają nimi obciążone. Przejście z roboczogodzin na maszynogodziny może pozwolić na bardziej wiarygodne porównanie produktów, ale nie zmniejsza czynszu, amortyzacji ani wynagrodzeń. Korzyścią są lepsze informacje do podejmowania decyzji.

Lepsze wykorzystanie istniejących zdolności produkcyjnych pozwala uzyskać więcej potrzebnych wyrobów przy użyciu zasobów, które już utrzymujesz. Rozważmy osobne, uproszczone porównanie, w którym stałe koszty pośrednie produkcji pozostają na poziomie 40 000 USD. Przy 2 000 porównywalnych wyrobów gotowych ten stały składnik wynosi średnio 20 USD na sztukę. Przy 2 500 sztukach wynosi średnio 16 USD. Łączny koszt stały się nie zmienia.

Taka poprawa ma wartość, gdy dodatkowe wyroby są potrzebne i można je sprzedać z zyskiem. Nie uzasadnia jednak tworzenia niepotrzebnych zapasów. Ocena opłacalności nadal musi uwzględniać dodatkowe materiały, koszty zmienne oraz ewentualne dodatkowe nakłady na zdolności produkcyjne.

Rzeczywiste ograniczenie wydatków oznacza, że faktycznie wydajesz mniej. Uniknięcie wypłaty za nadgodziny, mniejsze zakupy energii czy wyeliminowanie kosztu usługi mają inny skutek finansowy niż uwolnienie godziny w ramach już opłaconej zmiany. Amortyzacja jest kosztem, ale samo jej rozliczenie nie oznacza bieżącego wydatku pieniężnego.

Przed wprowadzeniem usprawnienia określ oczekiwaną korzyść. Następnie, oprócz kosztu jednostkowego, sprawdź koszt całkowity, zdolności produkcyjne możliwe do wykorzystania oraz liczbę ukończonych, potrzebnych wyrobów. Dzięki temu poprawa wyniku księgowego nie będzie przedstawiana jako już uzyskana oszczędność pieniężna.

Wykorzystaj ze SkyPlanner zdolności produkcyjne, za które już płacisz

Kalkulacja kosztów pośrednich może wykazać, że dana rodzina produktów jest obciążona wysokimi kosztami fabrycznymi. Kolejne pytanie brzmi: co dzieje się na jej marszrucie? Czy maszyny są rzeczywiście przeciążone, czy też opłacone godziny przepadają, gdy zlecenia czekają na zakończenie wcześniejszych operacji, dostępność operatorów lub materiały?

Gdy problemem są nieskoordynowane kolejki zleceń i ciągłe ręczne zmiany planu, SkyPlanner jest praktycznym sposobem na uzyskanie większych korzyści z dostępnych zdolności produkcyjnych. Jego wartość nie polega na przenoszeniu kosztów między produktami. Polega na ułatwieniu planowania i wykonania potrzebnych prac.

Sprawdź dostępność zasobów, których dotyczy stawka

SkyPlanner łączy stanowiska robocze, zmiany, operatorów i czasy trwania operacji we wspólnym środowisku planowania. Widoki zdolności produkcyjnych pokazują obciążenie na tle dostępności, a wyjątki w kalendarzach stanowisk roboczych uwzględniają takie okresy jak planowane prace konserwacyjne. Możesz przeanalizować zasoby produkcyjne wykorzystywane na kosztownej marszrucie, zamiast traktować całą fabrykę jako jedną pulę zamiennych godzin.

Funkcja Timer i raporty produkcyjne w SkyPlanner wiążą zarejestrowany czas pracy i wielkość produkcji z operacjami. Te zapisy pomagają działom produkcji i finansów ustalić, co rzeczywiście się wydarzyło. Dobierając dane do kalkulacji kosztów, rozróżniaj maszynogodziny, godziny pracy operatorów i czas, który upłynął: zarejestrowana godzina musi oznaczać to samo co godzina w przyjętym kluczu rozliczeniowym.

Koordynuj prace wykorzystujące te zdolności produkcyjne

Arcturus, sztuczna inteligencja do harmonogramowania w SkyPlanner, wyznacza kolejność prac na podstawie zdefiniowanych zdolności produkcyjnych, zależności między operacjami i priorytetów. Jeśli włączone jest harmonogramowanie uwzględniające materiały, ich dostępność również wpływa na te obliczenia. Wykres Gantta pokazuje spójny plan zamiast oddzielnych kolejek do maszyn, które ktoś musi nieustannie ze sobą uzgadniać.

Wyobraź sobie, że na obróbce mechanicznej jest miejsce na partię, ale poprzedzająca ją operacja nie została zakończona, a inne zamówienie klienta jest gotowe do realizacji. Samo wydłużenie kolejki do obróbki nie rozwiąże problemu. Skoordynowanie gotowości do pracy z wymaganymi terminami zakończenia pozwala przeznaczyć dostępny czas na potrzebne zadania.

Gdy warunki się zmieniają, skonfigurowane automatyczne przeplanowanie aktualizuje harmonogram, zachowując ustalone reguły i blokady. Ty wyznaczasz priorytety, a Arcturus wykonuje obliczenia harmonogramu. Ogranicza to rutynowe poprawianie kolejek i pomaga zespołowi wykorzystywać dostępne godziny na zlecenia, które wymagają dalszej realizacji.

Co zmieniło się dzięki temu w UTU

UTU, producent rozdzielnic i aparatury rozdzielczej, wcześniej planował produkcję w osobnych arkuszach kalkulacyjnych dla poszczególnych działów. Zmiany w ERP nie zawsze docierały na produkcję, a ustalenie rzeczywistych zdolności produkcyjnych było trudne.

Po połączeniu SkyPlanner z Oracle NetSuite firma UTU objęła linie i działy swojej fabryki jednym systemem. Historia wdrożenia w UTU opisuje, jak lepsza kolejność prac pozwoliła ograniczyć przestoje i wykonać więcej zadań przy istniejących zdolnościach produkcyjnych. Właśnie takiej korzyści operacyjnej warto szukać przy wysokich kosztach pośrednich: lepszego wykorzystania zasobów, które fabryka już utrzymuje.

Wykorzystaj analizę kosztów pośrednich do lepszych decyzji produkcyjnych

Wybierz jedną rodzinę produktów, której koszty lub marża wymagają uwagi. Potwierdź z działem finansowym przypisaną jej pulę kosztów pośrednich, klucz rozliczeniowy i stawkę. Następnie prześledź marszrutę: potrzebne i zarejestrowane godziny, oczekiwanie między operacjami oraz inne zlecenia konkurujące o te same zasoby produkcyjne.

Jeśli stawka daje mylący obraz, popraw model kalkulacji kosztów. Jeśli harmonogram marnuje dostępne zdolności produkcyjne, wybierz SkyPlanner, aby skoordynować te prace i ograniczyć ręczne uzgodnienia. SkyPlanner integruje się z dowolnym ERP lub MES przez otwarte REST API, dzięki czemu można usprawniać harmonogramowanie bez rezygnacji z obecnych systemów firmy.

Umów prezentację SkyPlanner i przygotuj informacje o wybranej rodzinie produktów, jej marszrucie oraz zapisy produkcyjne z niedawnego okresu. Podczas rozmowy sprawdź, gdzie opłacone zdolności produkcyjne mogłyby przełożyć się na potrzebne wyroby gotowe i co zmieniłoby to w kosztach lub realizacji dostaw. Jeśli chcesz najpierw poznać środowisko harmonogramowania, wypróbuj SkyPlanner na danych demonstracyjnych.