Indirecte productiekosten: tarief berekenen en toepassen

Home » Bronnen » Indirecte productiekosten: tarief berekenen en toepassen

Geschatte leestijd: 11 minuten

Een taak kan weinig materiaal verbruiken en toch hoge productiekosten met zich meebrengen. De machine heeft ruimte, onderhoud en stroom nodig. Leidinggevenden en ondersteunend personeel houden de productie draaiende. Laat je die kosten buiten beschouwing, dan lijkt het product winstgevender dan het is. Verdeel je ze onzorgvuldig, dan kan juist het verkeerde product duur lijken.

Indirecte productiekosten zijn de kosten om de productie draaiende te houden, exclusief directe materiaalkosten en directe arbeidskosten. Denk aan de huur van de fabriek, afschrijvingen op productieapparatuur, onderhoud en productieleiding. Deze kosten ondersteunen de productie, maar het is niet economisch verantwoord om ze voor elk afzonderlijk product te registreren. Daarom reken je ze toe op basis van een vaste verdeelsleutel.

Een bruikbare berekening van indirecte productiekosten beantwoordt twee vragen: welk deel van de fabriekskosten moet deze taak dragen en wat kun je daadwerkelijk veranderen? SkyPlanner APS helpt aan de operationele kant door beschikbare capaciteit, productieregistraties en planning met kunstmatige intelligentie te verbinden. Zo staan productiemiddelen waarvoor je al betaalt minder lang te wachten op een uitvoerbare werkvolgorde en besteden ze meer tijd aan het afronden van de benodigde orders.

Wat valt onder indirecte productiekosten?

Baken eerst af wat bij de fabriek hoort, in plaats van alle moeilijk toe te rekenen uitgaven op een rij te zetten. Indirecte kosten voor de productie horen in de productiekostenberekening. Een reclamecampagne of een rekening voor juridisch advies aan het hoofdkantoor wordt niet ineens een indirecte productiekost omdat meerdere producten ervan profiteren.

Kostenpost	Gebruikelijke indeling	Reden
Metaal of componenten die aan een specifiek product zijn toe te rekenen	Directe materiaalkosten	Het product verbruikt een vast te stellen hoeveelheid
Operatortijd die aan een productietaak is toe te rekenen	Directe arbeidskosten	Het werk is aan die taak toe te rekenen
Productieleiding en onderhoudspersoneel dat voor meerdere taken of afdelingen werkt	Indirecte productiekosten	Zij ondersteunen meerdere taken of productieafdelingen
Fabriekshuur, verzekeringen en afschrijvingen op productieapparatuur	Indirecte productiekosten	Ze zorgen voor de ruimte en bedrijfsmiddelen die nodig zijn voor de productie
Gedeelde nutsvoorzieningen in de fabriek, smeermiddelen en kleine verbruiksartikelen voor de werkplaats	Indirecte productiekosten	Het is niet economisch verantwoord om het verbruik per product afzonderlijk te registreren
Verkoopprovisies, reclame en algemeen bedrijfsbeheer	Kosten buiten de productie	Ze ondersteunen de verkoop of het bedrijf als geheel, niet het productieproces in de fabriek

De indeling hangt af van waarvoor de kosten worden gemaakt en hoe ze worden geregistreerd. Elektriciteitsverbruik dat voor een specifiek proces wordt gemeten, is directer toe te rekenen dan een gezamenlijke energierekening voor het gebouw. Een artikel dat specifiek voor één taak is bestemd, kan een directe kostenpost zijn, ook als vergelijkbare artikelen normaal in een gezamenlijke kostengroep worden opgenomen. Hanteer vaste, afgesproken calculatieregels in plaats van de indeling aan te passen om een bepaalde offerte aantrekkelijk te laten lijken.

Indirecte productiekosten vormen slechts één onderdeel van de productiekosten:

Productiekosten = Directe materiaalkosten + Directe arbeidskosten + Indirecte productiekosten

Indirecte productiekosten zijn niet hetzelfde als alle overheadkosten van het bedrijf. Ook vormen de productiekosten nog geen volledige verkoopprijs. Bij het bepalen van de prijs moet je ook rekening houden met verkoopkosten, overige bedrijfskosten en de vereiste marge.

Indirect betekent niet vast

Dit zijn twee verschillende indelingen. ‘Indirect’ beschrijft hoe je kosten aan een product toerekent. ‘Vast’ beschrijft hoe het totale kostenbedrag zich gedraagt als het activiteitenniveau verandert, binnen een bepaalde periode en een bepaald bereik van dat activiteitenniveau.

De fabriekshuur kan gedurende de maand gelijk blijven. Een deel van het energie- en materiaalverbruik in de productie varieert met het gebruik van de machines. Een onderhoudscontract kan bestaan uit een vast bedrag plus gebruiksafhankelijke kosten. Houd die componenten afzonderlijk zichtbaar: met meer output kun je vaste kosten over meer producten verdelen, maar de variabele indirecte productiekosten kunnen daardoor ook stijgen.

Indirecte productiekosten berekenen en toerekenen

Voor het totaal aan indirecte productiekosten over een periode tel je alle indirecte fabriekskosten binnen de afgesproken afbakening bij elkaar op. Om dat totaal aan producten of taken toe te rekenen, deel je de kostengroep door de omvang van de gekozen verdeelbasis. Het tarief dat daaruit volgt, pas je vervolgens toe op het werk.

Voor de planning en de kostencalculatie per productieorder gebruik je een vooraf bepaald tarief op basis van begrote cijfers:

Vooraf bepaald tarief voor indirecte productiekosten = Begrote indirecte productiekosten ÷ Begrote omvang van de verdeelbasis

Aan een taak toegerekende indirecte productiekosten = Vooraf bepaald tarief × Werkelijk gebruikte hoeveelheid voor die taak, uitgedrukt in de gekozen verdeelbasis

De verdeelbasis bepaalt de eenheid van het tarief. Deel je dollars door machine-uren, dan krijg je dollars per machine-uur, geen percentage. Deel je door de directe arbeidskosten en vermenigvuldig je de uitkomst met 100, dan krijg je een percentage van de directe arbeidskosten.

1. Stel een kostengroep samen voor dezelfde periode en met dezelfde afbakening

Verzamel de relevante fabriekskosten uit de financiële administratie. Gebruik voor de kostenbegroting en de activiteitenbegroting dezelfde maand, hetzelfde kwartaal of hetzelfde jaar. Wordt een gebouw zowel voor kantoren als voor productie gebruikt? Verdeel de gezamenlijke kosten dan eerst over die afdelingen, voordat je het productiedeel aan taken toerekent.

Neem rechtstreeks toegerekende kosten niet op in de groep met indirecte productiekosten. Anders kan dezelfde onderhoudsdienst of hetzelfde taakspecifieke verbruiksartikel twee keer worden doorberekend: eenmaal rechtstreeks en eenmaal via het tarief. Met een duidelijke koppeling tussen grootboekrekeningen en kostengroepen kun je de berekening steeds op dezelfde manier uitvoeren.

2. Kies een verdeelbasis die aansluit bij het werk

Het gemakkelijkst beschikbare cijfer geeft niet altijd het beste inzicht. Vraag je af waarom de ene taak meer ondersteuning nodig heeft dan de andere, en welke kosten daarvan in de kostengroep zijn opgenomen.

Verdeelbasis	Waar bruikbaar	Aandachtspunt
Machine-uren	Machine-intensieve bewerkingen	De kosten kunnen sterk verschillen per machinegroep
Directe arbeidsuren	Arbeidsintensieve productie met grotendeels vergelijkbare ondersteuningsbehoeften	Automatisering kan het verband tussen arbeidstijd en indirecte productiekosten verzwakken
Directe arbeidskosten	Een opslag voor indirecte productiekosten op basis van arbeidskosten	Loonverschillen kunnen het toegerekende bedrag veranderen zonder dat het gebruik van productiemiddelen verandert
Aantal geproduceerde stuks	Vergelijkbare producten die een soortgelijke bewerking vereisen	Een eenvoudig onderdeel en een complexe samenstelling zijn geen gelijkwaardige eenheden
Aantal omstellingen, inspecties of een andere activiteitsmaatstaf	Een afzonderlijke kostengroep waarvan de kosten door die activiteit worden bepaald	De activiteit moet eenduidig worden gedefinieerd en consequent worden geregistreerd

Eén tarief voor de hele fabriek kan bij vergelijkbaar werk een redelijk uitgangspunt zijn. Als verspaning en handmatige assemblage heel verschillende productiemiddelen gebruiken, kunnen tarieven per afdeling beter inzicht geven in de productkosten. Activity-based costing gaat een stap verder: daarbij worden afzonderlijke kostengroepen toegerekend op basis van de bijbehorende activiteiten.

Gebruik die extra detaillering waar ze een beslissing over prijzen, productmix of verbeteringen kan beïnvloeden. Een ingewikkeld model op basis van onbetrouwbare activiteitenregistraties is niet automatisch nuttiger.

3. Bereken het tarief en pas het toe op de taak

Stel dat een verspaningsafdeling voor één maand $ 60.000 aan indirecte productiekosten en 2.000 machine-uren begroot. De kostengroep omvat het aandeel van de afdeling in de fabrieksruimte, afschrijvingen op machines, onderhoud, productieleiding en indirecte verbruiksartikelen.

$ 60.000 ÷ 2.000 machine-uren = $ 30 per machine-uur

Een afgeronde taak heeft 100 identieke, goedgekeurde onderdelen opgeleverd en 50 machine-uren gekost. De toegerekende indirecte productiekosten bedragen:

50 uur × $ 30 = $ 1.500 voor de taak

$ 1.500 ÷ 100 goedgekeurde onderdelen = $ 15 aan toegerekende indirecte productiekosten per onderdeel

Stel dat de directe materiaalkosten $ 12 per onderdeel bedragen en de directe arbeidskosten $ 8 per onderdeel. De productiekosten komen dan uit op $ 35 per onderdeel: $ 12 + $ 8 + $ 15. Dat is een berekende productiekost, geen advies om een verkoopprijs van $ 35 te hanteren.

In dit voorbeeld is de taak afgerond en hebben de kosten betrekking op die 100 onderdelen. Is er nog werk niet afgerond, laat de bijbehorende kosten en uren dan bij het betreffende onderhanden werk staan. Reken ze niet volledig toe aan de hoeveelheid die in die periode gereed is gekomen.

4. Vergelijk de toegerekende indirecte productiekosten met de werkelijke kosten

Een vooraf bepaald tarief zorgt er niet voor dat de werkelijke indirecte productiekosten gelijk zijn aan de begroting. Stel dat de afdeling de maand afsluit met 1.800 werkelijke machine-uren en $ 62.000 aan werkelijke indirecte productiekosten.

Vergelijking aan het einde van de maand	Bedrag
Toegerekende indirecte productiekosten: 1.800 uur × $ 30	$ 54.000
Werkelijke indirecte productiekosten	$ 62.000
Onderdekking van indirecte productiekosten: werkelijk minus toegerekend	$ 8.000

De afdeling heeft $ 8.000 meer indirecte productiekosten gemaakt dan via het tarief is toegerekend. Dat is onderdekking van indirecte productiekosten. Als het toegerekende bedrag hoger was dan de werkelijke indirecte productiekosten, zou er sprake zijn van overdekking.

Onderzoek beide kanten. In dit geval liggen de werkelijke indirecte productiekosten boven de begroting en ligt het aantal machine-uren eronder. Het verschil bewijst niet zonder meer dat operators inefficiënt hebben gewerkt: productievolume, productmix, onderhoudsuitgaven, prijzen en de oorspronkelijke ramingen kunnen allemaal van invloed zijn. De financiële afdeling verzorgt de boekhoudkundige correctie; de productieafdeling helpt verklaren wat er in de productie is gebeurd.

5. Herzie de aannames en maak wijzigingen zichtbaar

Bewaar het tarief en de begroting die voor de oorspronkelijke vergelijking zijn gebruikt. Pas toekomstige tarieven aan als de kostenstructuur of de verwachte activiteit daadwerkelijk verandert. Vervang niet ongemerkt de aannames die het huidige resultaat verklaren.

Een maandgemiddelde voor managementdoeleinden is niet automatisch het tarief voor voorraadwaardering. Stem die waarderingsgrondslag af met de financiële afdeling, inclusief de verwerking van onbenutte capaciteit en abnormale kosten volgens de geldende verslaggevingsregels.

Lagere indirecte productiekosten per eenheid zijn niet altijd een besparing

Drie verschillende veranderingen kunnen een resultaat opleveren dat er beter uitziet. Elke verandering vraagt om een andere onderbouwing.

Een andere toerekening verandert welke taken de kosten dragen. Een overstap van arbeidsuren naar machine-uren kan een betrouwbaardere vergelijking tussen producten opleveren, maar verlaagt de huur, afschrijvingen of lonen niet. Het voordeel is betere informatie voor beslissingen.

Betere benutting van bestaande capaciteit levert meer bruikbare productie op met productiemiddelen waarvoor u de kosten al draagt. Neem een afzonderlijk, vereenvoudigd voorbeeld waarin de vaste indirecte productiekosten $ 40.000 blijven. Bij 2.000 vergelijkbare gereedgemelde eenheden bedraagt die vaste kostencomponent gemiddeld $ 20 per eenheid. Bij 2.500 eenheden is dat gemiddeld $ 16. De totale vaste kosten blijven gelijk.

Die verbetering is waardevol als de extra eenheden nodig zijn en winstgevend kunnen worden verkocht. Het is geen reden om ongewenste voorraad op te bouwen. Extra materialen, variabele kosten en eventuele extra uitgaven voor capaciteit moeten nog steeds in de businesscase worden meegenomen.

Een echte verlaging van de uitgaven verandert wat u daadwerkelijk uitgeeft. Vermeden overwerkbetalingen, minder ingekochte energie of kosten voor een dienst die u echt kunt schrappen, hebben een ander financieel effect dan een uur vrijmaken binnen een ploegendienst die toch al wordt betaald. Afschrijving is een kostenpost, maar de toerekening ervan is op zichzelf geen actuele kasuitgave.

Benoem het verwachte voordeel voordat u aan een verbetering begint. Beoordeel vervolgens naast het bedrag per eenheid ook de totale kosten, de bruikbare capaciteit en de hoeveelheid voltooide productie die nodig is. Zo voorkomt u dat een boekhoudkundige verbetering wordt gepresenteerd als geld dat al is bespaard.

Benut met SkyPlanner de capaciteit waarvoor u al betaalt

Uit de berekening van indirecte productiekosten kan blijken dat aan een productfamilie veel fabriekskosten worden toegerekend. De volgende vraag is wat er tijdens de bewerkingsroute gebeurt. Zijn machines echt overbelast, of gaan betaalde uren verloren doordat taken moeten wachten op voorgaande bewerkingen, beschikbare operators of materialen?

Als wachtrijen niet op elkaar aansluiten en de planning voortdurend handmatig moet worden aangepast, biedt SkyPlanner een praktische manier om meer uit die capaciteit te halen. De waarde zit niet in het verschuiven van kosten tussen producten, maar in het eenvoudiger plannen en afronden van het benodigde werk.

Krijg zicht op de beschikbare capaciteit achter het tarief

SkyPlanner brengt werkcentra, ploegendiensten, operators en bewerkingstijden samen in één planningsomgeving. Capaciteitsoverzichten zetten de belasting af tegen de beschikbaarheid. Met uitzonderingen voor werkcentra worden perioden zoals gepland onderhoud vastgelegd. Zo kunt u onderzoeken welke productiemiddelen achter een kostbare bewerkingsroute zitten, in plaats van alle uren in de fabriek als onderling uitwisselbaar te beschouwen.

De Timer en productierapporten koppelen geregistreerde werktijd en productieaantallen aan taken. Die registraties helpen de productieafdeling en de financiële afdeling te bespreken wat er werkelijk is gebeurd. Houd bij het kiezen van gegevens voor de kostprijsberekening machine-uren, operatoruren en verstreken tijd uit elkaar: een geregistreerd uur moet hetzelfde betekenen als een uur in uw toerekeningsbasis.

Stem de werkzaamheden waarvoor u die capaciteit inzet op elkaar af

Arcturus, de AI van SkyPlanner voor fijnplanning, berekent de volgorde op basis van de door u vastgelegde capaciteit, afhankelijkheden tussen bewerkingen en prioriteiten. Als planning met materiaalbeschikbaarheid is ingeschakeld, weegt ook de beschikbaarheid van materialen mee in die berekening. De Gantt-tijdlijn toont één samenhangende planning in plaats van losse wachtrijen per machine die iemand voortdurend op elkaar moet afstemmen.

Stel dat er bij de verspaning ruimte is voor een batch, maar de voorgaande bewerking nog niet klaar is, terwijl een andere klantorder wel kan starten. Alleen de wachtrij voor de verspaning verder vullen lost dat probleem niet op. Door af te stemmen welk werk kan starten en wanneer het gereed moet zijn, kunt u de beschikbare tijd nuttig inzetten.

Wanneer omstandigheden veranderen, houdt automatisch herplannen volgens uw instellingen de planning actueel, met behoud van uw regels en vergrendelingen. U bepaalt de prioriteiten; Arcturus voert de planningsberekening uit. Daardoor hoeven wachtrijen minder vaak handmatig te worden bijgesteld en kan het team beschikbare uren besteden aan orders die verder moeten.

Wat dit bij UTU veranderde

UTU, fabrikant van schakelborden en schakelinstallaties, plande voorheen met spreadsheets per afdeling. Wijzigingen in het ERP bereikten de productie niet altijd en het was lastig om een realistisch beeld van de capaciteit te krijgen.

Met SkyPlanner gekoppeld aan Oracle NetSuite bracht UTU de productielijnen en afdelingen van zijn fabriek samen in één systeem. Het klantverhaal van UTU beschrijft hoe een betere werkvolgorde leidde tot minder stilstand en meer afgerond werk met de bestaande capaciteit. Dat is de operationele verbetering om naar te zoeken wanneer veel indirecte productiekosten worden toegerekend: de productiemiddelen waarvoor de fabriek al kosten draagt beter benutten.

Gebruik de analyse van indirecte productiekosten voor betere productiebeslissingen

Kies één productfamilie waarvan de kosten of marge aandacht verdienen. Controleer samen met de financiële afdeling de kostenpool voor indirecte productiekosten, de toerekeningsbasis en het tarief. Volg daarna de bewerkingsroute door de productie: de benodigde uren, de geregistreerde uren, de wachttijd tussen bewerkingen en de andere orders die dezelfde productiemiddelen nodig hebben.

Geeft het tarief een vertekend beeld, verbeter dan het kostprijsmodel. Gaat door de planning bruikbare capaciteit verloren, kies dan SkyPlanner om het werk op elkaar af te stemmen en de handmatige coördinatie te verminderen. SkyPlanner kan via zijn open REST API met elk ERP of MES worden geïntegreerd, zodat u de fijnplanning kunt verbeteren in combinatie met uw bestaande bedrijfssystemen.

Boek een demo van SkyPlanner en neem die productfamilie, de bewerkingsroute en productieregistraties uit een recente periode mee als uitgangspunt. Bespreek waar betaalde capaciteit kan worden ingezet voor benodigde eindproducten en wat dat zou veranderen aan de kosten of leveringen. Wilt u eerst de planningsomgeving verkennen? Probeer SkyPlanner met demogegevens.