Üretimde SKU Rasyonalizasyonu: Hangileri Korunmalı?

Ana Sayfa » Kaynaklar » Üretimde SKU Rasyonalizasyonu: Hangileri Korunmalı?

Tahmini okuma süresi: 10 dakika

En az satan varyantınızın üretimi kolay olabilir. Çok satan bir ürünle aynı malzemeyi kullanır ve çok az ek hazırlıkla onunla birlikte üretilir. Başka bir varyant ise daha çok satmasına rağmen en yoğun makinenizin akışını sürekli kesintiye uğratır, kendine özgü bileşenler gerektirir ve her partiden sonra geriye kullanılmamış malzeme bırakır.

Satış sıralaması, hangisinin ürün gamında yer almayı hak ettiğini göstermez. İyi bir SKU rasyonalizasyonu, müşterinin değer verdiği unsurlarla fabrikanın bunları sunmak için yapması gerekenleri birlikte ele alır. Amaç yalnızca kataloğu küçültmek değil, daha kârlı ve yönetilebilir bir ürün karması oluşturmaktır.

Hangi ürünlerin korunacağı konusunda anlaştıktan sonra SkyPlanner APS, onaylanan siparişleri malzemeleri, hazırlık sürelerini ve kullanılabilir kapasiteyi dikkate alan bir üretim çizelgesine dönüştürür. Her makinenin iş sırasını elle yeniden oluşturmadan, kalan işleri ve bunların teslimatlara etkisini görebilirsiniz.

SKU rasyonalizasyonu nedir?

SKU rasyonalizasyonu, stok kalemlerini tek tek inceleyerek talep, ekonomik koşullar ve ürün gamındaki rollerine göre hangilerinin korunacağına, değiştirileceğine, birleştirileceğine veya ürün gamından çıkarılacağına karar verme sürecidir. SKU, örneğin belirli bir boyuta, yüzey işlemine veya ambalaj biçimine sahip ayrı bir kalemi tanımlar.

Üretimde bu kararın etkisi mamul stoklarıyla sınırlı kalmaz. Her varyant kendine özgü bileşenler, takımlar, kontroller, hazırlık gereksinimleri ve üretim rotası gerektirebilir. Aynı ihtiyacı karşılayan mükerrer bir kalemin ürün gamından çıkarılması bunların tümünü sadeleştirebilir. Müşteri için önemli bir seçeneğin kaldırılması ise o kalemin satışlarının düşündürdüğünden çok daha büyük bir iş kaybına yol açabilir.

Asıl sorulması gereken şudur: Bu varyant, gerektirdiği ek iş yükünü ve kaynakları haklı çıkaracak kadar değer yaratıyor mu?

Rasyonalizasyonu stok sınıflandırmasından ayıran da budur. ABC analizi, kalemleri seçilen bir değer ölçütüne göre sıralamaya yardımcı olur; XYZ analizi ise talepteki değişkenliği gösterir. Her ikisi de incelemeye alınacak adayları belirlemeye yardımcı olabilir. Ancak hiçbiri, düşük hacimli bir yedek parçanın, müşteriye özel bir varyantın veya ortak kullanılan bir bileşenin kaldırılması gerekip gerekmediğine karar vermez.

Önce gidermek istediğiniz karmaşıklığı belirleyin

Belirgin bir sorunu olan bir ürün ailesi seçin: kapasitesi kısıtlı bir hatta çok fazla kısa üretim serisi, kullanım dışı kalan ürüne özel malzemeler, talebi bölen neredeyse aynı seçenekler veya müşteri ihtiyaçlarını aşacak kadar genişlemiş bir katalog.

Hedef SKU sayısını tartışmadan önce ulaşmak istediğiniz sonucu tanımlayın. Sorun kaplama hattındaki tip değişimleriyse, zaten aynı kaplama serisinde üretilen kalemleri ürün gamından çıkarmak pek bir fayda sağlamayabilir. Sorun kullanım dışı kalan satın alınmış bileşenlerse, korunan ürünlerde bu bileşenleri ortaklaştırmak, bir mamul kodunu silmekten daha faydalı olabilir.

İki farklı çeşitliliği göz önünde bulundurmak gerekir. Dış çeşitlilik, müşterinin gördüğü seçeneklerdir. İç çeşitlilik ise bu seçenekleri sunmak için gereken parça, malzeme ve süreçlerin bütünüdür. Mühendislik ekibi, örneğin birkaç üründe ortak bir ham parça veya bağlantı düzeni kullanarak müşteriye sunulan seçenekleri azaltmadan iç çeşitliliği azaltabilir.

Satış, ürün yönetimi veya mühendislik, finans, satın alma ve üretim ekiplerini değerlendirmeye dahil edin. Her biri kararın farklı bir yönünü aydınlatır. Satış müşteri ihtiyacını açıklar; mühendislik eşdeğerliği kontrol eder; finans ekonomik açıdan değerlendirir; satın alma ve üretim ise iş yükünün gerçekte ne kadar değişeceğini belirler.

Her adayı karar vermeye yetecek ayrıntıyla değerlendirin

Ürün ailesinin normal talep döngüsünü kapsayan, tutarlı bir inceleme dönemi kullanın. Talebi gerçekten gerileyen ürünleri; mevsimsel talep gören, pazara yeni sunulan veya bulunamadığı için az satılan ürünlerden ayırın. Stokta ürün kalmaması, müşterilerin artık o ürünü istemediğinin kanıtı değildir.

Her aday için ticari verilerle üretim verilerini birlikte değerlendirin:

Değerlendirme alanı	Karar öncesinde netleştirilmesi gerekenler
Talep ve yaşam döngüsü	Satış miktarı ve tutarı, sipariş sıklığı, eğilim, mevsimsellik ve kalemin yeni mi, olgunluk döneminde mi yoksa ürün gamından çıkarılmaya yakın mı olduğu
Müşteri açısından rolü	Kimlerin satın aldığı, hangi ihtiyacı karşıladığı, kabul edilmiş bir ikamesinin bulunup bulunmadığı ve başka hangi işlerin bu kaleme bağlı olduğu
Ekonomik değerlendirme	Güncel malzeme ve işleme maliyetleri, hazırlık ve destek için harcanan emek, satış fiyatı ve kalem ürün gamından çıkarılırsa gerçekten ortadan kalkacak maliyetler
Malzemeler ve stok	Ortak kullanılan ve kaleme özel bileşenler, tedarikçilerin asgari sipariş miktarları, kalan stok, devam eden üretim ve açık satın alma siparişleri
Üretim yükü	Üretim rotası, parti sıklığı, hazırlık gereksinimleri, işin yapılabileceği kaynaklar ve kapasite kısıtı olan operasyonda harcanan süre
Yükümlülükler ve geçiş	Kabul edilmiş siparişler, servis taahhütleri, onay gereksinimleri, ikameye geçiş çalışmaları ve uygulanabilir sonlandırma tarihi

Belirsiz bir maliyet tahmininin kesinmiş gibi görünen bir karara dönüşmesine izin vermeyin. Ürün ağacının ve rotanın, ürünün bugün nasıl üretildiğini yansıtıp yansıtmadığını kontrol edin. Uzun üretim serilerine dayanan bir standart maliyet, bugün ürettiğiniz kısa partilerin yarattığı yükü gizleyebilir.

Maliyetlerin ortadan kalkmasıyla kapasitenin serbest kalmasını da birbirinden ayırın. Bir varyantın ürün gamından çıkarılması, o varyanta dağıtılan kira, sabit maaşlı gözetim personeli veya ekipman giderlerini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Başka kârlı işlerde kullanabileceğiniz zaman kazandırabilir. Bu değerlidir, ancak nakit çıkışı gerektiren bir giderin ortadan kalkmasından farklı bir faydadır.

Bu zamanın nerede ve ne zaman kazanıldığı da önemlidir. Zaten iş yükü düşük olan bir iş merkezinde bir saat kazanmakla, müşteri siparişlerini geciktiren kaynakta bir saat kazanmak aynı şey değildir. Adayı yalnızca kendi birim maliyeti üzerinden değil, aynı kaynağı kullanmak için bekleyen diğer işlerle birlikte değerlendirin.

Koruma, değiştirme veya sonlandırma kararı verin

İşe yarar bir karar kaydında yapılacak işlem, gerekçesi, sorumlusu ve hangi koşullarda yeniden değerlendirileceği yer alır. Bu değerlendirmenin yerini alabilecek, her durumda geçerli bir satış eşiği yoktur.

Üstlendiği rol getirdiği yükü haklı çıkarıyorsa varyantı koruyun

Düşük hacimli bir kalem, önemli bir müşterinin ürün gamını tamamlayabilir, hâlen kullanımda olan ekipmanlara destek sağlayabilir veya standart bir varyantın karşılayamadığı bir gereksinimi karşılayabilir. Ayrıca diğer kalemlerle o kadar çok malzeme ve hazırlık işini paylaşabilir ki üretime getirdiği ek yük sınırlı kalır.

İstisnanın gerekçesini somutlaştırın. Müşteri ihtiyacını veya servis taahhüdünü açıkça belirtin ve bunun nasıl karşılanacağı konusunda anlaşın. “Satış ekibi tutmak istiyor” yeterli bir dayanak değildir; “en düşük satış kategorisinde” olması da ürün gamından çıkarmak için yeterli bir gerekçe değildir.

Ürünü kaldırmadan önce müşteriye aynı değeri farklı bir yolla sunmayı değerlendirin

Faydalı bir ürünün tedarik modeli gereksiz yere pahalı olabilir. Standart bir bileşen, ortak bir yüzey işlemi, üzerinde anlaşılmış bir sipariş dönemi, güncellenmiş bir asgari sipariş miktarı veya mamul stoku tutmak yerine siparişe göre üretim seçeneklerini değerlendirin.

Bu değişikliklerin hem kazançları hem bedelleri vardır. Daha büyük bir parti, hazırlık sıklığını azaltırken stoku artırabilir. Daha uzun bir lead time üretimi kolaylaştırabilir, ancak müşteri için kabul edilemez olabilir. Maliyeti veya zorluğu başka bir yere taşımak yerine toplam etkiyi değerlendirin ve yeni koşullar üzerinde anlaşın.

İki varyant birbirinin yerine kullanılabilir görünüyorsa, mühendislik ekibinin ve müşterinin ilgili uyum, işlev ve onay gereksinimlerinin karşılandığını doğrulamasını sağlayın. Tanımların benzer olması, bir kalemin diğerinin yerine güvenle kullanılabileceğini kanıtlamaz.

Artık yerini hak etmeyen mükerrer kalemleri ürün gamından çıkarın

Talep zayıfsa, kalemin vazgeçilmez bir rolü yoksa ve onu korumanın maliyeti veya yarattığı karmaşıklık haklı gösterilemiyorsa, ürün gamından çıkarmak güçlü bir seçenektir. Müşteriler ürün gamında kalan bir alternatifi kabul ettiğinde ve ilgili malzeme ya da süreçler gerçekten kaldırılabildiğinde bu kararı savunmak daha kolaydır.

Tedariki durdurmadan önce kalan stokların ve taahhütlerin nasıl ele alınacağını kararlaştırın. Onaylanan üretimden kaldırma listesi, müşterilerin hâlâ beklediği işlerin aniden iptal edilmesine değil, kontrollü ve kademeli bir sonlandırmaya yol açmalıdır.

Örnek: üç muhafaza varyantı, farklı kararlar

Endüstriyel muhafazalardan oluşan bir ürün ailesini gözden geçiren bir üretici düşünün. Standart gri muhafaza düzenli olarak satılıyor. Farklı bir montaj düzenine sahip gri varyant seyrek satılırken, özel yüzey kaplamalı varyanta talep de düşük kalıyor.

Farklı montaj düzenine sahip varyantta, standart ürünle aynı sac malzeme ve kaplama kullanılıyor. Bu varyant farklı bir imalat operasyonu gerektiriyor; ancak önemli bir ekipman müşterisi onu daha kapsamlı bir paketin parçası olarak sipariş ediyor. Varyantın üretimden kaldırılması, kaplama hattındaki bir tip değişimini ortadan kaldırmayacağı gibi müşteriyle olan daha geniş kapsamlı ilişkiyi de riske atabilir. Ekip varyantı ürün gamında tutuyor, müşteri açısından rolünü belgeliyor ve üretimde uyumlu işlerin birleştirilmesini kolaylaştıracak bir sipariş dönemi üzerinde anlaşmaya varıyor.

Özel yüzey kaplamalı varyant, kendine özgü bir kaplama malzemesi ve ortak kullanılan kaplama hattında ayrı bir hazırlık gerektiriyor. Satış ekibi, müşterilerin bu kaplamaya gerçekten ihtiyaç duyup duymadığını kontrol ediyor. Bazıları standart gri ürünü kabul ediyor. Bir başka müşteri ise özel kaplamaya hâlâ ihtiyaç duyuyor ve yeni sipariş miktarları ile lead time koşullarını kabul ediyor. Ekip, birbirinin yerine kullanılabilen ürünlere yönelik talebi birleştiriyor ve geriye kalan ihtiyacın tedarik koşullarını değiştiriyor.

Hiçbir müşterinin özel kaplamaya ihtiyacı kalmasaydı ve yerine getirilmesi gereken bir yükümlülük bulunmasaydı, varyantı üretimden kaldırmak daha iyi bir karar olabilirdi. Ancak satışların düşük olması, tek başına bu kararı gerekçelendirmezdi.

Fabrika artık üretim açısından da gerekçesi olan ticari bir karar vermiş durumda. Sıradaki soru, üzerinde anlaşmaya varılan özel kaplamalı parti de dahil olmak üzere devam edecek siparişlerin, diğer iş yüküyle birlikte teslim tarihlerinden önce tamamlanıp tamamlanamayacağıdır.

Onaylanan ürün karmasını uygulanabilir bir üretim çizelgesine dönüştürün

SkyPlanner tam da bu noktada özellikle faydalı olur. Ürün kataloğunu sadeleştirmek, tek başına kaplama hattındaki işleri sıralamaz, malzeme eksikliğini gidermez veya yarınki teslimatı güvenceye almaz. Ürün gamında kalan ürünler, ortak kaynakların kapasitesini kullanmak için hâlâ birbiriyle yarışır.

SkyPlanner, ürün malzemelerini ve süreç adımlarını çizelgelenecek gerçek işlerle ilişkilendirir. Adımlarda işlem ve hazırlık süreleri, uygun iş merkezleri ve bağımlılıklar tanımlanabilir. SkyPlanner’ın çizelgeleme yapay zekâsı Arcturus, üretim çizelgesini hesaplamak için tanımlanan kapasiteyi, vardiyaları, öncelikleri ve malzeme kullanılabilirliğini esas alır. Gantt görünümü, ortaya çıkan iş sırasını ve zamanlamayı görünür kılar.

Muhafaza ürün ailesinde, ürün özellikleri ve iş merkezi kuralları sayesinde uyumlu kaplama işleri renge göre gruplanabilir. Hazırlık gereksinimleri planlamada dikkate alınmaya devam ederken, teslimat öncelikleri iş sırasına yön verir. Böylece planlama uzmanı, her varyant için diğerlerinden bağımsız bir iş sırası oluşturmak yerine, işletmenin korumayı seçtiği çeşitliliği pratik bir şekilde yönetebilir.

Onaylanan ürün gamının üretime etkilerini yönetmek için SkyPlanner’ı kullanın: hangi işin nerede yapılacağını, kapasitenin işler arasında nasıl paylaşılacağını ve hangi teslimatların dikkat gerektirdiğini görün. Müşteri ve ürün kararları, bunlardan sorumlu kişilerde kalsın. Ürün gamına ve çizelgeleme önceliklerine ekibiniz karar verir; çizelgeleme hesabını ise Arcturus yapar.

Eski ürünlerden yeni ürünlere geçişi kontrol altında tutun

Çizelgeyi yeniden hesaplamadan önce geçişin ayrıntıları üzerinde anlaşın:

• Üretimden kaldırılacak varyant için son sipariş kabul tarihi ve hâlâ yerine getirilmesi gereken taahhütler.
• Yerine kullanılacak onaylı stok kalemi veya revize edilmiş teknik özellikler ve bunların açıkça belirlenmiş yürürlük tarihi.
• Mevcut stokların, devam eden üretimin, varyanta özgü bileşenlerin ve açık satın alma siparişlerinin nasıl ele alınacağı.
• Hangi aktif siparişlerde malzeme, süreç adımı veya miktar değişikliği yapılacağı ve hangilerinin değişmeden devam edeceği.
• Ticari teklifi, üretim verilerini ve satın alma talimatlarını kimin güncelleyeceği.

Ürün ana kaydını güncellemek, devam eden üretimde değişiklik yapılmasını onaylamakla aynı şey değildir. Etkilenen siparişleri onaylanan değişiklikler ve mevcut taahhütlerle tek tek uyumlu hâle getirin. Böylece üretim sahasında eski bir revizyona göre imalat yapılmasını veya müşterinin kabul etmediği bir ürünün habersizce ikame edilmesini önleyin.

Ardından onaylanan iş yükünü, fabrikanın diğer siparişleriyle birlikte SkyPlanner’da çizelgeleyin. Yeni teslimat taahhütleri vermeden önce kapasitesi kısıtlı kaynağı ve hesaplanan tamamlanma tarihlerini gözden geçirin. Böylece her üretim sorumlusunun rasyonalizasyon listesini kendi başına yorumlaması yerine, ortak bir üretim planına sahip olursunuz.

SkyPlanner, açık REST API üzerinden her türlü ERP veya MES ile entegre olur. Böylece mevcut sistemlerinizdeki sipariş ve üretim verilerini sonlu kapasite çizelgeleme ile bir araya getirebilirsiniz.

Mamec’in deneyimi uygulama hakkında ne gösteriyor?

Karıştırma teknolojileri üreten Mamec, aynı zamanda yüksek teknolojili ürünler için fason üretim yapıyordu. Şirket, birbirine bağımlı binlerce iş emrini yönetiyor; üretimin durumunu kâğıt üzerindeki emirler ve öznel yük tahminleriyle takip ediyordu. Müşteri odaklı ürün geliştirme çalışmaları da üretim sıralarında sık sık değişiklik yapılmasını gerektiriyordu.

SkyPlanner’ın Oscar ERP ile entegrasyonu sayesinde Mamec, üretimi ortak bir görünümden izlemeye ve sonlu kapasite çizelgelemeyi otomatik olarak yapmaya başladı. Şirket, planlama iş yükünün belirgin biçimde hafiflediğini ve değişiklik yönetiminin kolaylaştığını bildiriyor. Üretim sıralamasındaki değişikliklerin etkileri daha az çabayla hesaplanabiliyor; bu da müşteriye hangi taahhütlerin verilebileceğini açıklamayı kolaylaştırıyor.

Bu deneyim, uygulamadaki faydayı gösteriyor: Ürünler ve üretim gereksinimleri değiştiğinde fabrikanın ihtiyacı, iş kuyruklarını bir kez daha elle oluşturmak değil, güncel bir plandır.

Yalnızca SKU sayısını değil, sonucu değerlendirin

Geçişten sonra, başlangıçtaki sorunun azalıp azalmadığını kontrol edin. Etkilenen kaynaktaki hazırlık sıklığını ve süresini, varyanta özgü kalan stokları, devam eden üretimi, teslimat performansını ve müşterilerin korunup korunmadığını inceleyin. Katkı payındaki ve fiilî harcamalardaki değişimleri, diğer işler için serbest bıraktığınız kapasiteden ayrı değerlendirin.

Tip değişimi yükü aynı kalıyorsa SKU sayısının azalması, operasyonel açıdan pek de başarı sayılmaz. Önemli bir müşteriyi başka bir tedarikçiye yönelten daha sade bir katalog da öyle. En iyi sonuç, yarattığı karmaşıklığa değen bir ürün gamı ve bu ürünleri verimli biçimde tedarik edebilen bir fabrikadır.

Yeni varyantları onaylarken de aynı disiplini koruyun. Her varyant için müşteri ihtiyacına dayalı bir gerekçe, üretim açısından bir değerlendirme ve gelecekte bir gözden geçirme tarihi isteyin. Böylece istisnalar fark edilmeden birikmek yerine bilinçli kararlar olarak kalır.

Onayladığınız ürün karmasını uygulamaya geçirmek için SkyPlanner demosu için randevu alın. Görüşmeye, ürün gamında tuttuğunuz birkaç varyanta, bunların siparişlerine ve ortak kullandıkları kaynağa ilişkin bilgilerle katılın. Malzemelerin, hazırlık gereksinimlerinin ve teslimat önceliklerinin nasıl tek bir uygulanabilir üretim çizelgesinde bir araya geldiğini görün. Önce kendiniz keşfetmek isterseniz SkyPlanner’ı demo verileriyle deneyin.