Ekonomik Sipariş Miktarı: Uygun Satın Alma Partisini Hesaplayın

Ana Sayfa » Kaynaklar » Ekonomik Sipariş Miktarı: Uygun Satın Alma Partisini Hesaplayın

Tahmini okuma süresi: 10 dakika

Ekonomik sipariş miktarı (EOQ), temel EOQ modelinde sipariş verme ve stok bulundurma maliyetlerinin toplamını en aza indiren stok yenileme miktarıdır. Düzenli kullanılan bir parçayı satın alan üretici için şu soruyu yanıtlar: Tüketimimizi ve maliyetlerimizi dikkate aldığımızda her seferinde ne kadar sipariş vermeliyiz?

Formül EOQ = √(2 × D × S / H) şeklindedir. Burada D adet cinsinden yıllık talebi, S sipariş başına sabit maliyeti, H ise bir birimi bir yıl stokta bulundurmanın maliyetini ifade eder.

Hesaplanan sonuç yararlı bir başlangıç noktasıdır; satın alma kararının tamamı değildir. Tedarikçinin ambalaj adedi veya asgari sipariş miktarı, sipariş verilebilecek miktarı değiştirebilir. Üstelik ekonomik bir alım, gelecek hafta teslim edilecekse yarının üretimine katkı sağlayamaz. SkyPlanner APS, beklenen malzeme teslimatlarını bu malzemelere ihtiyaç duyan üretim emirleriyle ilişkilendirir. Böylece satın alma ve üretim ekiplerinin ayrı listeleri uzlaştırmak yerine aynı çizelge üzerinden çalışmasına yardımcı olur.

Daha fazla sipariş vermek neden daha pahalıya mal olabilir?

Her stok yenilemede parçaların bedeli dışında da maliyetler oluşur: satın alma siparişinin hazırlanması, mal kabul işlemleri ve teslimatın elleçlenmesi. Daha büyük miktarlarda alım yapmak, bu sabit işleri daha az sayıda siparişle yürütmenizi sağlar.

Ancak daha büyük teslimatlar, iki stok yenileme arasında daha fazla stok tutulmasına da yol açar. Bu stok sermaye bağlar; depolama, sigorta ve eskime maliyetleri getirir. İki katı miktarda satın almak, sırf sipariş sayısını yarıya indiriyor diye kendiliğinden ekonomik olmaz.

EOQ bu iki etkiyi dengeler. Temel modelde, gelen partinin tamamı tek seferde kullanılabilir hale gelir; ardından üretimde tüketildikçe stok düzenli olarak azalır. Bu nedenle ortalama çevrim stoğu, sipariş miktarının yarısıdır. Gerekiyorsa güvenlik stoğu ayrıca eklenir; sipariş miktarının yarısına dayanan bu hesaba dahil değildir.

Üç EOQ girdisini doğru belirleyin

Ölçü birimi ve zaman dönemi tutarlı olmalıdır. Yıllık taleple birlikte yıllık stok bulundurma maliyeti kullanılmalıdır; aylık bir maliyet, dönüştürülmeden aynı hesaba katılamaz.

Girdi	Satın alınan bir parça için anlamı	Birim
D	Parçanın beklenen yıllık tüketimi	Adet/yıl
S	Bir stok yenileme siparişinin verilmesi ve mal kabulü için oluşan sabit maliyet	Para birimi/sipariş
H	Bir birimi bir yıl stokta bulundurmanın maliyeti	Para birimi/adet/yıl

D: Satış gelirini değil, parça tüketimini kullanın

Satın alınan rulmanlar için D, üretimde yıl boyunca tüketilmesi beklenen rulman adedidir. Rulmanların kullanıldığı makinelerin satış değeri değildir. Geçen yılın satın alma miktarına da her zaman eşit olmaz; alımlar tüketimin üzerinde veya altında kaldığı için stok artmış ya da azalmış olabilir.

Parçayı kullanan tüm ürünlerin ihtiyaçlarını hesaba katın ve beklenen proses kayıpları için uygun payları ekleyin. Yıllık toplamın, yıl boyunca yeterince düzenli bir tüketim yapısını yansıtıp yansıtmadığını kontrol edin. Yalnızca iki büyük müşteri projesinde kullanılan bir parça için, yıllık toplamdan türetilmiş yapay bir sabit tüketim hızı değil, tarihleri belirlenmiş bir satın alma planı gerekir.

S: Sipariş işleminin maliyetini satın alma bedelinden ayırın

S, her stok yenilemede ortaya çıkan sabit iş yükünün maliyetini veya sabit ücretleri kapsar. Siparişin idari işlemleri, sabit teslimat ücreti ve mal kabul işleri buna örnektir. Siparişteki tüm parçaların toplam fatura tutarını ifade etmez.

Karşılaştırdığınız sipariş işlemi için gerekçelendirilebilir bir maliyet kullanın. Birden fazla kalem aynı satın alma siparişinde veya kamyonda yer alıyorsa, sevkiyat maliyetinin tamamını her kaleme ayrı ayrı yüklemek S değerini olduğundan yüksek gösterir. Aynı şekilde, ağırlığa göre değişen nakliye bedeli de bütünüyle sipariş başına sabit maliyet sayılamaz. Tahmininizi, tedarikçiyle çalışma ve mal kabul düzeninize göre yapın.

H: Stok bulundurma oranını parasal tutara dönüştürün

Bir parçanın maliyeti $20 ve yıllık stok bulundurma maliyeti oranı %25 ise buna karşılık gelen stok bulundurma maliyeti şöyledir:

H = $20 × 0,25 = parça başına yılda $5

EOQ formülüne 25 veya 0,25 değil, $5 girin. Stok bulundurma maliyetini hesaplarken ilgili sermaye, depolama ve stok riski maliyetlerini dahil edin; aynı maliyeti iki kez saymayın.

Muhasebede genel olarak dağıtılan bir gider, daha küçük partiyle alım yapıldığında otomatik olarak nakit tasarrufuna dönüşmez. Hesaplama, miktar kararından hangi maliyetlerin etkilendiği konusunda satın alma ve finans ekipleri uzlaştığında en yararlı sonucu verir.

Hesaplama örneği: Üretim için rulman satın alma

Birden fazla üründe kullanılan standart bir rulmanı satın alan bir üretici düşünün. Planlama varsayımları şöyle olsun:

• Yıllık tüketim D: 12.000 rulman.
• Sabit sipariş verme maliyeti S: stok yenileme başına $75.
• Birim satın alma fiyatı: $20.
• Yıllık stok bulundurma maliyeti oranı: %25; buna göre H, rulman başına $5 olur.

Bu girdiler yalnızca örnek amaçlıdır; üretim maliyetleri için kıyas ölçütü veya bir SkyPlanner müşterisinin elde ettiği sonuçlar değildir.

EOQ = √[(2 × 12.000 × 75) / 5] = √360.000 = 600 rulman

Sipariş başına 600 rulman alındığında model, 12.000 / 600 = yılda 20 sipariş ve 600 / 2 = 300 rulman ortalama çevrim stoğu verir.

600 adedin neden ekonomik olduğunu görmek için, sipariş miktarı Q ile değişen yıllık maliyetleri karşılaştırın:

Yıllık sipariş verme maliyeti = (D / Q) × S

Çevrim stoğunun yıllık bulundurma maliyeti = (Q / 2) × H

Sipariş miktarı	Yıllık sipariş verme maliyeti	Çevrim stoğunun yıllık bulundurma maliyeti	Toplam yıllık maliyet
300 rulman	$3.000	$750	$3.750
600 rulman	$1.500	$1.500	$3.000
900 rulman	$1.000	$2.250	$3.250

Kısıtların olmadığı optimum noktada sipariş verme maliyeti, çevrim stoğunu bulundurma maliyetine eşittir. Miktarı 900’e çıkarmak sipariş işlemlerini azaltır, ancak stok bulundurma maliyetindeki artış sağlanan tasarrufu aşar.

$3.000, rulmanları satın almanın toplam yıllık maliyeti değildir. Parçaların satın alma bedeli hâlâ yılda 12.000 × $20 = $240.000 tutarındadır. Bu örnekte söz konusu tutar sipariş büyüklüğüyle değişmediği için en uygun Q değerini etkilemez. Birim fiyat miktara göre değişiyorsa satın alma bedeli de karşılaştırmaya yeniden dahil edilmelidir.

Bunlar uzun dönem için hesaplanan yıllık maliyet tahminleridir. 900 adetlik bir parti için yılda 13,33 sipariş gibi bir sonuç, ortalama sipariş sıklığını ifade eder; bir satın alma siparişinin kesirli olarak verilmesi gerektiği anlamına gelmez.

Hesaplanan miktarı tedarikçiye verilebilecek bir siparişe dönüştürün

Temel EOQ modeli; talebin düzenli ve bilinen, sipariş verme ve stok bulundurma maliyetlerinin istikrarlı, stok yenileme lead time değerinin sabit olduğunu varsayar. Ayrıca gelen partinin tamamının kullanılabilir olmasını ve stok yetersizliği yaşanmamasını esas alır. Miktar indirimi veya bağlayıcı bir miktar kısıtı olmadığı da varsayılır. Modeli en güvenle, satın alma düzeni bu koşullara benzeyen ve düzenli kullanılan kalemlerde uygulayabilirsiniz.

Ardından, gerçekten satın alabileceğiniz miktarları karşılaştırın.

Ambalaj adetleri ve asgari sipariş miktarları

Rulman tedarikçisinin 250 adetlik ambalajlarla satış yaptığını varsayalım. Bu durumda 600 rulmanlık sipariş verilemez. Aynı maliyet denklemiyle, bu miktara yakın tam ambalaj katlarını karşılaştırın:

• 500 rulman: $1.800 sipariş verme + $1.250 stok bulundurma = yılda $3.050.
• 750 rulman: $1.200 sipariş verme + $1.875 stok bulundurma = yılda $3.075.

Başka bir kısıt yoksa bu modelde 500 adet daha düşük maliyetlidir. Miktarı otomatik olarak yukarı yuvarlamak, bu sonucu gözden kaçırmanıza neden olur.

Şimdi de tedarikçinin ayrıca 750 adetlik asgari sipariş şartı koyduğunu varsayalım. Artık 500 adetlik seçenek kullanılamaz. 750 adedi seçmek, modelde kısıtsız optimuma göre yılda $75, yani %2,5 daha fazla maliyet yaratır. Bu fark, daha düşük bir asgari miktar için pazarlık yapmaya değip değmeyeceğine karar vermek açısından somut bir dayanak sağlar.

MOQ, tedarikçinin belirlediği alt sınırdır. EOQ ise alıcının hesapladığı, maliyeti en aza indiren miktardır. İkisi farklı soruları yanıtlar.

Miktar indirimleri ve teslimat anlaşmaları

Daha düşük birim fiyat, daha büyük bir siparişi avantajlı hale getirebilir. Ancak toplam etkiyi karşılaştırın: yıllık satın alma bedeli, sipariş verme maliyeti, stok bulundurma maliyeti ve varsa miktara bağlı nakliye bedeli. Gerçekte uygulanan indirim yapısını esas alın; tüm birimlere uygulanan bir fiyat ile yalnızca belirli bir eşiğin üzerindeki birimlere uygulanan indirim aynı değildir.

Birden fazla teslimat çağrısı içeren çerçeve siparişlerde de hangi işlemin sipariş verme olarak sayıldığı ve fiilen ne kadar stok tuttuğunuz değişir. Teslimatlar ve ücretlendirmeler ayrı ayrı gerçekleşiyorsa sözleşmedeki toplam miktarı tek seferde teslim alınmış gibi değerlendirmeyin.

Depolama, raf ömrü ve düzensiz talep

Partinin kullanılabilir depolama alanına sığdığını ve son kullanma tarihi dolmadan, tasarım değişmeden veya müşterinin ihtiyacı sona ermeden tüketilebileceğini kontrol edin. Kullanılamayacak bir miktar, yalnızca basitleştirilmiş bir maliyet eğrisinde en düşük noktayı verdiği için ekonomik sayılmaz.

Talep mevsimselse veya stoktan büyük miktarlarda ve düzensiz aralıklarla çekiş yapılıyorsa dönemlere göre belirlenmiş ihtiyaçları ve uygun bir stok yenileme politikasını kullanın. Talebin ya da tedarikçinin teslimat zamanının belirsiz olduğu durumlarda güvenlik stoğunu ayrıca değerlendirin. EOQ’yu artırmak, stoksuz kalma riskini anlamanın yerini tutmaz.

EOQ, ne zaman değil ne kadar sipariş vereceğinizi belirler

Rulman örneğinde 250 iş gününde 12.000 adet tüketilir; bu da iş günü başına 48 rulman demektir. Bu tüketim hızında 600 rulmanlık bir parti 12,5 iş günü yeter. Bu süre, partinin tüketim çevrimidir; tedarikçinin lead time değeri değildir.

Stokların sürekli gözden geçirildiği bir yenileme politikasında sipariş verme eşiği genellikle şöyle belirlenir:

Yeniden sipariş noktası = stok yenileme lead time süresince beklenen talep + güvenlik stoğu

Sipariş edilen rulmanların kullanıma hazır hale gelmesi sekiz iş günü sürüyorsa ve bundan bağımsız olarak, örnek amacıyla 96 rulmanlık bir tampon stok seçerseniz:

Yeniden sipariş noktası = (48 × 8) + 96 = 480 rulman

Böylece iki karar birbirinden ayrılır: Bu politikada sipariş miktarı 600, sipariş verme eşiği ise 480 olur. 96 adetlik tampon stok, örnek için varsayılmıştır; EOQ ile hesaplanmamıştır. Belirsizlik için ayrılacak payı değerlendirmek üzere güvenlik stoğu rehberinden yararlanın.

Sipariş eşiğini stok pozisyonuna uygulayın: Eldeki kullanılabilir stoğa henüz teslim alınmamış yenileme siparişlerini ekleyin; stok kayıt kurallarınıza göre karşılanması gereken veya stok tahsis edilmiş talebi çıkarın. Aynı taahhüdü iki kez hesaba katmayın. Yalnızca raftaki miktara bakmak, malzeme zaten yoldayken mükerrer sipariş verilmesine yol açabilir.

Ancak sipariş edilmiş malzeme henüz kullanılabilir durumda değildir. Bir satın alma siparişi stok pozisyonunu sipariş eşiğinin üzerinde tutabilir; buna rağmen beklenen teslimat tarihi, bir müşteri siparişini karşılamak için geç kalabilir. Miktar ile teslimat zamanı birlikte kontrol edilmelidir.

Stok yenileme partisini kendiniz üretiyorsanız?

Tüketim devam ederken stok kademeli olarak yenileniyorsa ekonomik üretim miktarını (EPQ) kullanın. Düzenli olarak üretilen bir parçanın stoğa kademeli biçimde alınması buna örnektir. EPQ, üretim hızı ile tüketim hızı arasındaki ilişkiyi hesaba katar; temel EOQ modeli ise partinin tamamının aynı anda kullanılabilir hale geldiğini varsayar.

Belirleyici olan, siparişin yalnızca iç veya dış sipariş olarak adlandırılması değil, stoğun nasıl kullanılabilir hale geldiğidir. Tedarikçinin bölünmüş teslimatları veya nihai kalite onayına kadar bekletilen bir üretim partisi için, bu adlandırmanın ilk akla getirdiğinden farklı bir model gerekebilir.

SkyPlanner ile planladığınız teslimatı üretime bağlayın

600 rulmanın pazartesi günü gelmesinin beklendiğini düşünün. İki müşteri siparişi bu rulmanlara ihtiyaç duyuyor; her ikisi de talaşlı imalat ve montaj kapasitesi için diğer işlerle yarışıyor. Tedarikçi teslimatı perşembeye erteliyor. Satın alma miktarı değişmiyor, ancak pazartesi günkü üretim planı artık gerçekçi değil.

Yalnızca satın alma listesini güncellemek, makine iş sıraları ile taahhüt edilen teslimat tarihlerinin birbiriyle uyumsuz kalmasına neden olur. SkyPlanner, bu bağlantıları ortak bir üretim çizelgesine taşır.

Satın alma siparişleri, malzeme miktarlarını ve teslimat tarihlerini içerir. Teslimat tarihi, malzemenin kullanılabilir olmasının beklendiği tarihi gösterir; malzemenin gelişini Teslim edildi olarak onaylamak stoğu günceller. Malzeme durumunu dikkate alan çizelgeleme etkinleştirildiğinde, SkyPlanner’ın çizelgeleme yapay zekâsı Arcturus işleri tanımlanmış kapasiteye, operasyon bağımlılıklarına ve önceliklere göre çizelgelerken malzeme kullanılabilirliğini de hesaba katar.

Yeni teslimat tarihini kaydedin ve çizelgeyi yeniden hesaplayın. Böylece etkilenen iş emirleri tedarikçinin tarihine uyarlanabilir; Gantt görünümü de bu işlerin zamanlamasını diğer üretim işleriyle birlikte gösterir. Planlama uzmanı, birbirine bağlı her operasyonu ayrı iş sıraları arasında taşımak yerine karara odaklanabilir: parçanın tedarikini hızlandırmak, öncelikleri değiştirmek, alternatif bir tedarik kaynağı bulmak veya teslimat taahhüdünü güncellemek.

Satın alma politikanızı SkyPlanner ile desteklemenin nedeni budur: malzeme planı ile fabrika çizelgesi arasında daha az manuel koordinasyon ve teslimat tarihindeki bir değişikliğin müşteri siparişlerine etkisini daha erken görebilme. Satın alma birimi, ekonomik ve sözleşmeye uygun parti miktarını belirler. Ortak çizelge ise bunun üretime etkilerini görünür kılar.

Eskomatic’in SkyPlanner değerlendirmesi, bu görünürlüğün neden önemli olduğunu gösteriyor. Fason talaşlı imalat yapan şirket, önceden iş sıralarını büyük ölçüde elle yönetiyordu ve malzeme eksiklikleri bazen planlanan başlangıca çok az kala ortaya çıkıyordu. Şirket, ERP bağlantılı Gantt çizelgeleme ve malzeme durumunun daha net görülebilmesi sayesinde malzeme eksikliğinden kaynaklanan üretim duruşlarının azaldığını ve teslimat tarihlerinin daha doğru belirlendiğini bildiriyor. Malzeme durumunu daha iyi görebilmek, ekibin günlük planını daha güvenilir bir temele oturtuyor.

SkyPlanner, açık REST API aracılığıyla her türlü ERP veya MES ile entegre olur. Böylece mevcut sistemlerinizdeki satın alma ve sipariş verileri, bu bağlantılı çizelgeyi destekleyebilir.

Miktar kararını uygulamaya geçirin

Satın alma yoluyla stok yenilerken EOQ ile başlayın, tedarikçinin sağlayabileceği uygun miktarları karşılaştırın ve sipariş verme eşiğini ayrıca belirleyin. Ardından teslimatı, bu malzemeyi tüketecek siparişlerle bağlantılı tutun. Satın aldığınız bir parça, beklenen teslimat tarihi ve bu parçaya bağlı iki müşteri siparişi üzerinden bu bağlantının üretim planını nasıl değiştirdiğini görmek için SkyPlanner demosu için randevu alın. Önce kendiniz keşfetmek isterseniz SkyPlanner’ı demo verileriyle deneyin.