Economische bestelhoeveelheid: bereken een betere bestelgrootte

Home » Bronnen » Economische bestelhoeveelheid: bereken een betere bestelgrootte

Geschatte leestijd: 10 minuten

De economische bestelhoeveelheid (EOQ) is de aanvulhoeveelheid waarbij de som van de bestel- en voorraadkosten in het basis-EOQ-model het laagst is. Voor een fabrikant die een onderdeel regelmatig inkoopt, beantwoordt dit de vraag: hoeveel moeten we per keer bestellen, gezien ons verbruik en onze kosten?

De formule is EOQ = √(2 × D × S / H). Daarbij is D de jaarlijkse behoefte in stuks, S de vaste kosten per bestelling en H de voorraadkosten per stuk per jaar.

De uitkomst is een bruikbaar vertrekpunt, maar nog geen definitieve inkoopbeslissing. De verpakkingsgrootte of minimale bestelhoeveelheid van een leverancier kan bepalen welke hoeveelheid daadwerkelijk bestelbaar is. En een economisch voordelige bestelling helpt de productie van morgen niet als die pas volgende week aankomt. SkyPlanner APS koppelt verwachte materiaalaankomsten aan de productieorders die ervan afhankelijk zijn. Zo kunnen inkoop en productie vanuit dezelfde planning werken, in plaats van afzonderlijke lijsten op elkaar af te stemmen.

Waarom meer bestellen duurder kan uitvallen

Elke aanvulling brengt naast de onderdelen zelf ook andere kosten met zich mee: de inkooporder opstellen, de ontvangst verwerken en de levering afhandelen. Wie grotere hoeveelheden inkoopt, hoeft deze vaste werkzaamheden minder vaak uit te voeren.

Maar grotere leveringen zorgen ook voor meer voorraad tussen twee aanvullingen. Daarin zit geld vast en die voorraad brengt kosten voor opslag, verzekering en veroudering met zich mee. Twee keer zoveel inkopen is niet automatisch voordeliger, ook al halveert het aantal bestellingen.

EOQ weegt die twee effecten tegen elkaar af. In het basismodel komt de volledige bestelde partij in één keer beschikbaar voor gebruik. Daarna neemt de voorraad gestaag af door het verbruik in de productie. De gemiddelde cyclusvoorraad is daarom de helft van de bestelhoeveelheid. Een eventuele veiligheidsvoorraad komt daar bovenop en maakt geen deel uit van die berekening.

Bepaal de drie EOQ-invoerwaarden zorgvuldig

Gebruik steeds dezelfde maateenheid en tijdsperiode. Bij een jaarlijkse behoefte horen jaarlijkse voorraadkosten; maandelijkse kosten kunt u niet ongewijzigd in dezelfde berekening gebruiken.

Invoerwaarde	Betekenis voor een ingekocht onderdeel	Eenheid
D	Verwacht jaarlijks verbruik van het onderdeel	Stuks/jaar
S	Vaste kosten voor het plaatsen en ontvangen van één aanvulbestelling	Geldeenheden/bestelling
H	Kosten om één stuk één jaar op voorraad te houden	Geldeenheden/stuk/jaar

D: gebruik het onderdelenverbruik, niet de omzet

Bij ingekochte lagers is D het aantal lagers dat de productie naar verwachting in een jaar verbruikt. Het is niet de verkoopwaarde van de machines waarin ze worden gebruikt, en ook niet noodzakelijk de ingekochte hoeveelheid van vorig jaar: afhankelijk van de inkopen kan de voorraad zijn toegenomen of afgenomen.

Neem de behoefte mee van alle producten waarin het onderdeel wordt gebruikt en houd passend rekening met verwachte procesverliezen. Controleer of achter het jaartotaal een redelijk gelijkmatig verbruikspatroon schuilgaat. Voor een onderdeel dat alleen in twee grote klantprojecten wordt gebruikt, is een inkoopplan met concrete datums nodig, geen gelijkmatig verbruik dat uit het jaartotaal is afgeleid.

S: houd de kosten per bestelling gescheiden van de inkoopprijs

S omvat de vaste kosten die bij elke aanvulling terugkomen, zoals orderadministratie, vaste bezorgkosten en werkzaamheden bij ontvangst. Het is niet het factuurbedrag van alle onderdelen in de bestelling.

Gebruik een onderbouwd kostenbedrag voor de aanvulling die u vergelijkt. Staan meerdere artikelen op dezelfde inkooporder of gaan ze mee in dezelfde vrachtwagen, dan valt S te hoog uit als u aan elk artikel de volledige verzendkosten toerekent. Ook vrachtkosten die afhangen van het gewicht zijn niet zonder meer vaste kosten per bestelling. Stem de raming af op de afspraken met uw leverancier en de manier waarop u goederen ontvangt.

H: reken het voorraadkostenpercentage om naar een geldbedrag

Als een onderdeel $20 kost en het jaarlijkse voorraadkostenpercentage 25% is, bedragen de bijbehorende voorraadkosten:

H = $20 × 0,25 = $5 per onderdeel per jaar

Vul in de EOQ-formule $5 in, niet 25 of 0,25. Neem de relevante kosten voor kapitaal, opslag en voorraadrisico op in uw berekeningsbasis, zonder dezelfde kosten dubbel te tellen.

Een ruime boekhoudkundige kostentoerekening betekent niet automatisch dat een kleinere bestelling ook een daadwerkelijke uitgavenbesparing oplevert. De berekening is het nuttigst als inkoop en financiën het eens zijn over welke kosten samenhangen met de gekozen bestelhoeveelheid.

Rekenvoorbeeld: lagers inkopen voor de productie

Stel dat een fabrikant een standaardlager inkoopt dat in meerdere producten wordt gebruikt. Voor de planning gelden de volgende aannames:

• Jaarlijks verbruik D: 12.000 lagers.
• Vaste bestelkosten S: $75 per aanvulling.
• Inkoopprijs per stuk: $20.
• Jaarlijks voorraadkostenpercentage: 25%, wat een H oplevert van $5 per lager.

Dit zijn voorbeeldwaarden, geen benchmarks voor productiekosten of resultaten van een SkyPlanner-klant.

EOQ = √[(2 × 12.000 × 75) / 5] = √360.000 = 600 lagers

Bij 600 lagers per bestelling komt het model uit op 12.000 / 600 = 20 bestellingen per jaar en een gemiddelde cyclusvoorraad van 600 / 2 = 300 lagers.

Waarom 600 economisch voordelig is, blijkt uit een vergelijking van de jaarlijkse kosten die veranderen met bestelhoeveelheid Q:

Jaarlijkse bestelkosten = (D / Q) × S

Jaarlijkse kosten voor het aanhouden van cyclusvoorraad = (Q / 2) × H

Bestelhoeveelheid	Jaarlijkse bestelkosten	Jaarlijkse kosten voor het aanhouden van cyclusvoorraad	Gecombineerde jaarlijkse kosten
300 lagers	$3.000	$750	$3.750
600 lagers	$1.500	$1.500	$3.000
900 lagers	$1.000	$2.250	$3.250

Bij het optimum zonder beperkingen zijn de bestelkosten gelijk aan de kosten voor het aanhouden van cyclusvoorraad. Een verhoging naar 900 vermindert het bestelwerk, maar de extra voorraadkosten zijn hoger dan de besparing.

Die $3.000 is niet het totale jaarlijkse bedrag voor de inkoop van de lagers. De aanschaf zelf kost nog steeds 12.000 × $20 = $240.000 per jaar. Dat bedrag verandert in dit voorbeeld niet met de bestelgrootte en heeft dus geen invloed op de optimale Q. Als de stukprijs wel afhangt van de hoeveelheid, moet die weer in de vergelijking worden meegenomen.

Dit zijn ramingen van de jaarlijkse kosten op lange termijn. Een uitkomst van bijvoorbeeld 13,33 bestellingen per jaar bij een bestelgrootte van 900 stuks geeft de gemiddelde bestelfrequentie weer. Het betekent niet dat u een fractie van een inkooporder moet plaatsen.

Van berekende hoeveelheid naar een bestelbare hoeveelheid

Het basis-EOQ-model gaat uit van een gelijkmatige, bekende behoefte, stabiele bestel- en voorraadkosten, een constante doorlooptijd voor aanvulling, leveringen die in hun geheel bruikbaar zijn en geen tekorten. Ook veronderstelt het model dat er geen kwantumkortingen of beperkende hoeveelheidseisen zijn. Het is het betrouwbaarst voor regelmatig gebruikte artikelen waarvan het inkooppatroon deze voorwaarden benadert.

Vergelijk vervolgens de hoeveelheden die u daadwerkelijk kunt inkopen.

Verpakkingsgroottes en minimale bestelhoeveelheden

Stel dat de leverancier de lagers verkoopt in verpakkingen van 250. Een bestelling van 600 lagers is dan niet mogelijk. Vergelijk met dezelfde kostenformule de nabijgelegen hoeveelheden die wel uit hele verpakkingen bestaan:

• 500 lagers: $1.800 bestelkosten + $1.250 voorraadkosten = $3.050 per jaar.
• 750 lagers: $1.200 bestelkosten + $1.875 voorraadkosten = $3.075 per jaar.

Zonder verdere beperkingen is 500 in dit model goedkoper. Wie automatisch naar boven afrondt, ziet die uitkomst over het hoofd.

Stel nu dat de leverancier ook een minimale bestelhoeveelheid van 750 hanteert. De optie van 500 stuks valt dan af. Een bestelling van 750 kost $75 per jaar meer dan het optimum zonder beperkingen: in dit model een verschil van 2,5%. Dat biedt een duidelijke basis om te bepalen of onderhandelen over een lager minimum de moeite waard is.

MOQ is de ondergrens van de leverancier. EOQ is het berekende kostenoptimum van de inkoper. Ze beantwoorden verschillende vragen.

Kwantumkortingen en leveringsafspraken

Een lagere stukprijs kan een grotere bestelling aantrekkelijk maken, maar vergelijk het totale effect: de jaarlijkse inkoopkosten, bestelkosten, voorraadkosten en eventuele transportkosten die van de hoeveelheid afhangen. Ga uit van de werkelijke kortingsstructuur: een prijs die voor alle eenheden geldt, is iets anders dan een korting die alleen geldt voor eenheden boven een bepaalde grens.

Bij een raamorder met meerdere afroepen verandert ook wat als bestelmoment telt en hoeveel voorraad u daadwerkelijk aanhoudt. Reken niet de volledige contracthoeveelheid als één ontvangst ineens als de leveringen en kosten afzonderlijk worden verwerkt.

Opslag, houdbaarheid en wisselende vraag

Controleer of de partij in de beschikbare opslagruimte past en kan worden verbruikt vóór de houdbaarheidsdatum, een ontwerpwijziging of het wegvallen van de klantbehoefte. Een hoeveelheid die u niet kunt gebruiken, is niet economisch alleen omdat die het minimum van een vereenvoudigde kostencurve oplevert.

Is de vraag seizoensgebonden of wordt materiaal in grote, onregelmatige hoeveelheden afgenomen? Werk dan met de behoeften per periode en een passende aanvulstrategie. Bepaal de veiligheidsvoorraad afzonderlijk als de vraag of het levermoment onzeker is. Een hogere EOQ vervangt geen inzicht in het risico op tekorten.

EOQ bepaalt hoeveel u bestelt, niet wanneer

In het lagervoorbeeld worden 12.000 stuks in 250 werkdagen verbruikt. Dat komt neer op 48 lagers per werkdag. Een partij van 600 lagers is bij dat verbruik voldoende voor 12,5 werkdagen. Dat is de verbruikscyclus van de partij, niet de doorlooptijd van de leverancier.

Bij een aanvulstrategie waarbij de voorraad continu wordt bewaakt, geldt doorgaans het volgende bestelpunt:

Bestelpunt = verwachte vraag tijdens de doorlooptijd voor aanvulling + veiligheidsvoorraad

Als het acht werkdagen duurt voordat de aanvulling bruikbaar beschikbaar is en u voor dit voorbeeld afzonderlijk een buffer van 96 lagers kiest:

Bestelpunt = (48 × 8) + 96 = 480 lagers

De twee beslissingen staan nu los van elkaar: volgens deze aanpak bestelt u 600 lagers zodra het bestelpunt van 480 is bereikt. De buffer van 96 is voor dit voorbeeld aangenomen en niet met EOQ berekend. Gebruik de gids over veiligheidsvoorraad om te bepalen welke buffer nodig is voor onzekerheid.

Vergelijk het bestelpunt met de voorraadpositie: de bruikbare aanwezige voorraad plus de nog te ontvangen aanvullingen, min de vraag die volgens uw voorraadadministratie al openstaat of waarvoor voorraad is gereserveerd. Zorg dat u dezelfde verplichting niet dubbel meetelt. Als u alleen naar de fysieke voorraad kijkt, kunt u dubbel bestellen terwijl een levering al onderweg is.

Besteld materiaal is echter nog niet bruikbaar beschikbaar. Een inkooporder kan de voorraadpositie boven het bestelpunt houden, terwijl de verwachte ontvangst te laat komt voor een klantorder. Controleer daarom de hoeveelheid en het aankomstmoment in samenhang.

Wat als u de aanvulpartij zelf produceert?

Gebruik de economische productieserie (EPQ) wanneer de voorraad geleidelijk wordt aangevuld terwijl het verbruik doorgaat. Denk aan een onderdeel dat herhaaldelijk wordt geproduceerd en in delen voor de voorraad wordt vrijgegeven. EPQ houdt rekening met de verhouding tussen productie- en verbruikstempo; het basismodel van EOQ gaat ervan uit dat de volledige partij in één keer beschikbaar komt.

Doorslaggevend is hoe de voorraad bruikbaar beschikbaar komt, niet alleen of de order intern of extern is. Bij deelleveringen van een leverancier of een productiepartij die pas na de laatste kwaliteitscontrole wordt vrijgegeven, kan een ander model nodig zijn dan dat etiket doet vermoeden.

Stem de gekozen levering af op uw productie met SkyPlanner

Stel dat de 600 lagers op maandag worden verwacht. Ze zijn nodig voor twee klantorders, die daarnaast met ander werk concurreren om verspanings- en assemblagecapaciteit. De leverancier verschuift de levering naar donderdag. De inkoophoeveelheid blijft gelijk, maar de productieplanning voor maandag is niet langer realistisch.

Als u alleen de inkooplijst bijwerkt, sluiten de werkvolgorde per machine en de toegezegde leverdata daar niet meer op aan. SkyPlanner legt die verbanden vast in een gedeelde productieplanning.

Inkooporders bevatten materiaalhoeveelheden en leverdata. De leverdatum geeft aan wanneer het materiaal naar verwachting beschikbaar is; door de ontvangst als Geleverd te bevestigen, wordt de voorraad bijgewerkt. Als planning met materiaalbeschikbaarheid is ingeschakeld, houdt Arcturus, de AI voor productieplanning van SkyPlanner, rekening met die beschikbaarheid bij het inplannen van werk op basis van de ingestelde capaciteit, afhankelijkheden tussen bewerkingen en prioriteiten.

Leg de gewijzigde ontvangstdatum vast en bereken de planning opnieuw. De betrokken werkorders kunnen dan op de leverdatum worden afgestemd, en de Gantt-weergave toont hun planning naast het overige productiewerk. In plaats van elke afhankelijke bewerking tussen afzonderlijke wachtrijen te verschuiven, kan de planner zich richten op de beslissing: de levering van het onderdeel bespoedigen, prioriteiten wijzigen, een alternatieve aanvoer zoeken of een toegezegde leverdatum aanpassen.

Daarom kiest u voor SkyPlanner als aanvulling op uw inkoopbeleid: minder handmatige afstemming tussen de materiaalplanning en de productieplanning, en eerder inzicht in wat een gewijzigde aankomst betekent voor klantorders. Inkoop bepaalt de economische bestelhoeveelheid die binnen de contractafspraken past. De gedeelde planning maakt de gevolgen voor de productie zichtbaar.

De ervaring van Eskomatic met SkyPlanner laat zien waarom dat inzicht belangrijk is. Dit bedrijf voert verspaningswerk in opdracht uit en werkte voorheen grotendeels met handmatig bijgehouden werkvolgordes. Tekorten kwamen soms pas vlak voor de geplande start aan het licht. Met een aan ERP gekoppelde Gantt-planning en beter inzicht in de materiaalbeschikbaarheid meldt het bedrijf minder productiestilstand door ontbrekend materiaal en een nauwkeurigere bepaling van leverdata. Dat betere inzicht biedt het team een betrouwbaardere basis voor de dagelijkse planning.

SkyPlanner kan via zijn open REST API met elk ERP- of MES-systeem worden geïntegreerd. Zo kunnen inkoop- en ordergegevens uit uw bestaande systemen als basis dienen voor die samenhangende planning.

Breng de gekozen bestelhoeveelheid in de praktijk

Begin bij voorraadaanvulling via inkoop met EOQ, vergelijk de haalbare bestelhoeveelheden bij de leverancier en bepaal het bestelpunt afzonderlijk. Houd vervolgens de ontvangst gekoppeld aan de orders die het materiaal zullen verbruiken. Boek een SkyPlanner-demo en neem één ingekocht onderdeel, de verwachte aankomstdatum en twee afhankelijke klantorders als uitgangspunt om te zien hoe die koppeling de productieplanning verandert. Wilt u liever eerst zelf rondkijken? Probeer SkyPlanner met demogegevens.