Üretimde stok karşılama süresi: Stok yetecek mi?

Ana Sayfa » Kaynaklar » Üretimde stok karşılama süresi: Stok yetecek mi?

Tahmini okuma süresi: 10 dakika

Stok raporuna göre elinizde yedi iş gününe yetecek bileşen var. Bir sonraki teslimat cuma günü bekleniyor. Buna rağmen perşembe günkü üretim emri, gereken miktar bulunmadığı için başlatılamıyor.

Burada bir çelişki yok: Ortalama tüketim hızına göre yedi gün yetecek stok bulunması, fabrikanızda sıraya girmiş siparişlerin karşılanabileceği anlamına gelmez. Büyük bir parti, kalite onayı bekleyen malzeme veya başka işlere ayrılmış stok sonucu değiştirebilir.

Stok karşılama süresi, bu açığı üretim duruşuna yol açmadan bulmanıza yardımcı olur. Üretimde sorulması gereken soru nettir: Önümüzdeki hangi ihtiyacı artık karşılayamıyoruz ve yeni malzeme o tarihten önce kullanıma hazır olacak mı? SkyPlanner APS, malzeme kullanılabilirliğini üretim çizelgesiyle ilişkilendirir. Böylece alacağınız önlemlerde stokun yanı sıra makine kapasitesini ve taahhüt edilen teslimat tarihlerini de dikkate alabilirsiniz.

Üretimde stok karşılama süresi nedir?

Stok karşılama süresi, belirli bir stok miktarının talebi ne kadar süreyle karşılayabildiğini gösterir. Genellikle gün veya hafta olarak ifade edilir. Üretimde bu talep, müşterilere satılan mamullerden değil, yaklaşan üretim işleri için gereken bileşenlerden veya hammaddelerden kaynaklanabilir.

Bu değerin neye dayandığı açık olmalıdır. Tek bir fabrikadaki tek bir bileşenin stok karşılama süresi, şirket genelindeki stok göstergesinden farklıdır. Yalnızca mevcut kullanılabilir stoka dayanan hesap ile beklenen malzeme girişlerini de içeren hesap da aynı değildir.

Tüketimin sabit olduğu durumlarda hızlı bir tahmin için şu formülü kullanın:

Stok karşılama süresi = kullanılabilir stok miktarı ÷ günlük tüketim miktarı

Birimlerin ve esas alınan zaman diliminin tutarlı olmasına dikkat edin. Kullanılabilir stok 420 bileşen, ortalama tüketim ise iş günü başına 60 bileşense tahmini süre yedi iş günüdür. Takvimleri aynı temele oturtmadan bu süreyi, takvim günü olarak belirtilen tedarikçi lead time değeriyle doğrudan karşılaştırmayın.

Bu tahmin, dikkat gerektiren malzemeleri belirlemek için yararlıdır. Tüketim siparişe göre değişiyorsa bunun yerine tarihli ihtiyaçları esas alarak ileriye dönük hesap yapın. Büyük partiler hâlinde tüketilen bir bileşen, ortalamanın düşündürdüğü gibi depodan her gün düzenli miktarlarda çıkmaz.

Stok karşılama süresi, stok devir hızı veya DIO değildir

Stok devir hızı ve stokta kalma süresi (DIO), belirli bir dönemin finansal verileri üzerinden stok hareketini veya stokun elde tutulma süresini gösterir. Stok yönetimini değerlendirmeye yardımcı olurlar. Ancak bir planlama uzmanına, belirli bir bileşenin perşembe günkü iş için hazır olup olmayacağını söylemezler.

Bu kararı vermek için aynı malzemenin miktarlarını ve ihtiyaç duyulacağı tarihleri kullanın. Bir bileşenin miktarını satılan malların maliyetine bölmeyin; geçmişe ait stokta kalma süresinin, malzemenin gelecekte hazır olacağını kanıtladığını da varsaymayın.

Üretimde gerçekten kullanılabilecek stokla başlayın

Stok karşılama süresini hesaplamadan önce başlangıç bakiyesini doğrulayın. Fiziksel sayımda yer alan bir malzeme depoda bulunsa bile değerlendirdiğiniz işte kullanılamayabilir.

Şu dört kalemi birbirinden ayırın:

• Mevcut stok: İlgili konumda fiziksel olarak bulunduğu kayıtlara geçen miktar.
• Kullanılamayan stok: Kalite onayı bekleyen, hasarlı, son kullanma tarihi geçmiş veya teknik özellikleri işe uygun olmayan malzeme.
• Tahsis edilmiş stok: Başka işlere ayrılmış malzeme; hesap yapılırken bu tahsis korunmalıdır.
• Beklenen malzeme girişleri: Henüz mevcut stokta bulunmayan, ileride kullanılabilir hâle gelebilecek miktarlar.

Temel kontrol noktası, başlangıç bakiyeniz ile ihtiyaç listenizin tutarlı olmasıdır. Tahsis edilen bir miktar başlangıç bakiyesinden zaten düşülmüşse aynı ihtiyacı daha sonra yeniden düşmeyin. Buna karşılık tahsisler düşülmeden önceki kullanılabilir stokla başlıyorsanız bu stoku tüketecek, henüz karşılanmamış ihtiyaçları hesaba katın.

Örneğin sistem “serbest stok” bildiriyorsa bu rakama ulaşılırken hangi miktarların zaten düşüldüğünü kontrol edin. Açık siparişleri zaten dışarıda bırakan bir bakiyeden tüm açık siparişleri bir kez daha düşmek, gerçekte olmayan bir açık yaratır.

Ayrıca güvenlik stoğu uyarısını fiziksel malzeme eksikliğinden ayrı değerlendirin. Korunan tampon seviyesinin altına inmek, henüz hiçbir işte malzeme açığı oluşmadan önlem almayı gerektirebilir. Stok karşılama sürenizin hangi noktaya kadar hesaplandığını belirtin: Tampon seviyesine ulaşılana kadar mı, yoksa bir ihtiyaç karşılanamaz hâle gelene kadar mı?

Yaklaşan işlere göre ileriye dönük stok karşılama süresini hesaplayın

Değişken üretim talebini karşılayan bir malzeme için ihtiyaçları tarih sırasıyla ele alın. Doğrulanmış kullanılabilir bakiyeden başlayın. Hesaba dâhil edilen her ihtiyacı, malzemenin gerektiği tarihte düşün; beklenen bir girişi ise ancak o miktarın kullanılabilir olmasının beklendiği tarihte ekleyin.

Her adımda öngörülen bakiye şöyle hesaplanır:

Öngörülen bakiye = başlangıçtaki kullanılabilir stok + o ana kadar kullanılabilir hâle gelen girişler − o ana kadar hesaba dâhil edilen ihtiyaçlar

Mevcut miktarın tam olarak karşılayamadığı ilk ihtiyacı bulun. Sonraki bir malzeme girişi hafta sonu toplamını yeterli gösterse bile eksikliği önlemek açısından önemli olan bu ilk açık noktasıdır.

Siparişe ait ürünün sevk tarihini doğrudan esas almak yerine malzemeye ihtiyaç duyulan tarihi kullanın. Salı günü talaşlı imalatta kullanılacak, satın alınmış bir ham parçanın hazır olması için montajı tamamlanan ürünün cuma günkü sevk tarihini bekleyemezsiniz.

Örnek: Ortalamaya göre yedi günlük stok, ama perşembe günü malzeme açığı

Bir üreticinin pazartesi sabahı satın alınan bir bileşenin stokunu kontrol ettiğini düşünün. Fiziksel stokta 600 adet var. Bunların 100 adedi kalite onayı bekliyor, 80 adedi ise bu örneğin dışındaki başka işlere ayrılmış. Dolayısıyla aşağıdaki işler için başlangıçtaki kullanılabilir bakiye 420 adet.

Hesaba dâhil edilen işler için pazartesi 120, salı 180 ve perşembe 160 adet gerekiyor. Bu ihtiyaçlar, 420 adetlik başlangıç bakiyesinden henüz düşülmüş değil. Satın alınan 200 adedin ise cuma sabahı kullanıma hazır olması bekleniyor.

Plandaki aşama	İhtiyaç veya kullanılabilir giriş	Öngörülen bakiye
Pazartesi başlangıcı	Başlangıçtaki kullanılabilir stok	420 adet
Pazartesi günkü iş	120 adet ihtiyaç	300 adet
Salı günkü iş	180 adet ihtiyaç	120 adet
Perşembe günkü iş	160 adet ihtiyaç	40 adet eksik
Cuma günkü malzeme girişi	200 adet kullanıma hazır	Listelenen tüm ihtiyaçlar karşılandıktan sonra 160 adet

Son dönemdeki iş günü başına 60 adetlik ortalama tüketime göre başlangıç stoku yedi iş günü yetecek gibi görünüyor. Oysa gerçek işler daha acil bir durumu ortaya koyuyor: Perşembe günkü ihtiyaç için 40 adet eksik. Cuma günkü giriş bu ihtiyacı zamanında karşılamıyor.

Son satır bir planlama öngörüsüdür; üretim için stok eksiye düşecek şekilde malzeme çıkışı yapılabileceği anlamına gelmez. Perşembe günü karşılanamayan ihtiyacın hâlâ karşılanması gerektiğini varsayar. İşin tarihi değiştiğinde, malzemeye gerçekten ihtiyaç duyulacağı tarih ve işin tamamlanma tarihi de buna göre değişmelidir.

Satın almaya iletilecek mesaj artık nettir: Perşembe günü malzemeyi tüketecek operasyondan önce eksik olan en az 40 adedi kullanıma hazır olarak temin edin veya farklı bir üretim planı üzerinde anlaşın. “Yedi günlük stokumuz var” demek, durumun aciliyetini yansıtmaz.

Yeni gelen malzemeyi kullanıma hazır olduğunda hesaba katın

Bir satın alma siparişi, gelecekteki miktar açığını kapatsa bile zamanlama sorununu çözmeyebilir. Beklenen tarihin neyi ifade ettiğini kontrol edin: Malzemenin tesis kapısına gelişini mi, kabul işlemlerinin tamamlanmasını mı, yoksa üretimde kullanıma serbest bırakılmasını mı? Mal kabul, muayene ve tesis içi taşıma nedeniyle bu aşamalar arasında zaman farkı oluşabilir.

Kritik bir iş için günlük zaman dilimleri bile yeterince ayrıntılı olmayabilir. Perşembe günü geç saatte gelmesi beklenen bir teslimat, perşembe sabahındaki operasyona yetişmez. Bu farkın kararı etkilediği durumlarda daha hassas zamanlama kullanın.

İki durumu açıkça gösterin: mevcut kullanılabilir stokun tek başına hangi ihtiyaçları karşıladığını ve gerçekleşmesi makul ölçüde beklenen malzeme girişleri de hesaba katıldığında planın hangi ihtiyaçları karşıladığını. Böylece hem ikmale ne ölçüde bağımlı olduğunuzu hem de bir gecikmenin sonuçlarını görebilirsiniz.

İncelediğiniz dönem boyunca ihtiyaçlar karşılanıyorsa sonucu “planlama ufku boyunca ihtiyaçlar karşılanıyor” şeklinde raporlayın. Bu, stokun süresiz yeteceği anlamına gelmez. Beklenen tüketim yoksa sıfıra bölme işlemi de anlamlı bir ikmal kararı sağlamaz.

Ne kadar stok karşılama süresi yeterli?

Üretimde kullanılan tüm malzemeler için geçerli tek bir hedef yoktur. Gereken güvence düzeyi; ikmal süresine, değişkenliğe, malzemenin kritikliğine, raf ömrüne ve eksikliğin yol açacağı sonuçlara bağlıdır.

İlk olarak, kullanılabilir malzemenin stok politikanızın gerektirdiği güvenceyi de sağlayarak bir sonraki güvenilir ikmalin kullanıma hazır olacağı zamana kadar talebi karşılayıp karşılamadığına bakın. Tüm montajı durdurabilecek düşük maliyetli bir bileşen, kolayca ikame edilebilen çok daha pahalı bir kalemden daha fazla dikkat gerektirebilir.

Sırf stok karşılama süresini artırmak için her kalemden daha fazla satın almayın. Görünen riskin gerçek bir tedarik açığından mı, hatalı stok kayıtlarından mı, güncelliğini yitirmiş ihtiyaçlardan mı yoksa gerçekçi olmayan bir malzeme giriş tarihinden mi kaynaklandığını araştırın.

Üretimi ve teslimatları koruyacak önlemi seçin

Karşılanamayan ilk ihtiyacı belirledikten sonra, hangi değişikliğin bunu gidereceğine karar verin. Örnekte, daha erken yapılacak kısmi bir teslimat 40 adetlik açığı kapatabilir. Başka durumlarda onaylı alternatif bir malzeme kullanmak, parti miktarını değiştirmek veya işleri farklı bir sıraya koymak gerekebilir.

Her seçeneğin üretime bir etkisi vardır. Alternatif malzeme için gerekli teknik onay alınmalıdır. Daha küçük bir parti, ek hazırlık işi doğurabilir. Başka bir siparişi öne almak makineyi çalışır tutabilir; ancak başlangıçta o zaman dilimine planlanan malzemenin ait olduğu siparişin müşteriye teslimini geciktirebilir.

Bu nedenle stok karşılama değerlendirmesi bir satın alma işlemiyle sınırlı kalmamalı, üretim çizelgelemeye de yansımalıdır. Tedarikçi eksik parçaları daha hızlı gönderse bile makinede ayrılan zaman dilimi kaçırılmış olabilir ve sonraki işler artık sevkiyat öncesine sığmayabilir.

İki soruyu birlikte değerlendirin: Malzeme hazır olacak mı ve kalan işler hâlâ zamanında tamamlanabilecek mi? Böylece yalnızca stok açısından mantıklı görünen bir kararın, fark edilmeden başka bir teslimat sorununa yol açmasını önlersiniz.

Malzeme bulunabilirliğini esas alarak SkyPlanner ile uygulanabilir bir çizelge oluşturun

SkyPlanner APS, malzemeleri ve satın alınan malzemelerin geliş tarihlerini iş istasyonları, vardiyalar, öncelikler ve operasyon bağımlılıklarıyla birlikte aynı çizelgeleme hesabına dahil eder. Malzemeleri dikkate al kuralıyla malzemeye duyarlı çizelgeleme etkinleştirildiğinde SkyPlanner, işleri çizelgelerken bu işler için tanımlanan malzemelerin kullanılabilirliğini kontrol eder.

Böylece malzemeyle ilgili kararınız ayrı bir stok listesinde kalmaz. SkyPlanner’ın çizelgeleme yapay zekâsı Arcturus, sistemde güncel tutulan kullanılabilirlik bilgileri ve tanımlı kapasiteye göre üretim çizelgesini hesaplar. Gantt zaman çizelgesi, ortaya çıkan iş sırasını gösterir; her makinenin iş kuyruğunu elle yeniden oluşturmadan teslimata etkisini görmenizi sağlar.

Satın alma tarihlerinin bu planda somut bir işlevi vardır. SkyPlanner, satın alma siparişine girilen teslimat tarihini malzemenin kullanılabilir olmasının beklendiği tarih olarak kabul eder. Malzeme geldiğinde satın alma siparişini Teslim edildi olarak onaylamak stok miktarını günceller. Böylece beklenen tedarik ile teslim alınmış stok birbirinden ayrı tutulur.

Perşembe günkü malzeme eksikliğine dönelim. Malzemenin cuma günü gelmesi bekleniyorsa bu geliş bilgisini sistemde güncel tutun ve çizelgeyi yeniden hesaplayın. Etkilenen işin ve ardından gelen operasyonların diğer siparişler arasında artık nereye yerleştiğini inceleyin. Satın alma birimi daha erken bir teslimat sağlarsa ilk teslimat taahhüdünün otomatik olarak yeniden karşılanabilir hâle geldiğini varsaymayın; güncellenen kullanılabilirlik bilgisine göre oluşan çizelgeyi değerlendirin.

Öncelikleri siz belirlersiniz; çizelgeleme hesabını Arcturus yapar. Böylece planlama ve satın alma birimleri alınacak önlemi ortak bir temelde seçebilir, stok listeleriyle ayrı makine planlarını uzlaştırmaya daha az zaman harcar.

Eskomatic için neler değişti?

Fason talaşlı imalat firması Eskomatic’in eski üretim kontrol sisteminde iş kuyrukları büyük ölçüde elle yönetiliyor, malzeme bulunabilirliği ise sınırlı ölçüde görülebiliyordu. Bir eksiklik, işin planlanan başlangıcına çok az zaman kala, müdahale imkânı iyice daraldığında fark edilebiliyordu.

SkyPlanner’ın devreye alınmasıyla birlikte görsel Gantt iş kuyruğu, iş yükünün otomatik çizelgelenmesi ve malzeme eksikliklerinin daha iyi görülebilmesi günlük planlamayı daha anlaşılır hâle getirdi. Eskomatic, eksik malzemeden kaynaklanan üretim duruşlarının azaldığını ve teslimat tarihlerinin daha doğru belirlendiğini bildiriyor.

Bu deneyim, malzemeleri üretim planıyla ilişkilendirmenin neden önemli olduğunu gösteriyor: Planlamacılar eksikliği makine başında fark etmek yerine, bunun işlere ve müşteri taahhütlerine etkisini ele alabiliyor.

Bir malzeme gecikmesinin fabrikanızda neleri değiştireceğini görün

SkyPlanner, açık REST API üzerinden her türlü ERP veya MES ile entegre olur. Ayrı iş kuyruklarını elle uzlaştırarak yönetmek yerine mevcut sipariş ve malzeme verilerinizi sonlu kapasiteli üretim çizelgelemeyle birleştirebilirsiniz.

SkyPlanner demosundan somut yanıtlar almak için önemli bir bileşeni, bu bileşeni tüketen işleri ve yakın zamanda yaşanan bir ikmal gecikmesini örnek olarak getirin. Sistemde güncel tutulan geliş tarihinin ortak çizelgeyi ve teslimat tarihlerini nasıl etkilediğinin gösterilmesini isteyin. Bu, faydayı yalnızca stok karşılama süresine bakmanın ötesinde değerlendirmenin pratik bir yoludur.

Üretiminizdeki durumu birlikte incelemek için SkyPlanner demo randevusu alın veya önce çizelgeleme iş akışını görmek için SkyPlanner’ı demo verileriyle deneyin.