Üret ya da Satın Al Kararı: Maliyet ve Kapasiteyi Karşılaştırın

Ana Sayfa » Kaynaklar » Üret ya da Satın Al Kararı: Maliyet ve Kapasiteyi Karşılaştırın

Tahmini okuma süresi: 10 dakika

Üret ya da satın al kararı, bir parçayı üretmenin veya bir operasyonu kendi bünyenizde gerçekleştirmenin mi, yoksa dışarıdan bir tedarikçiden satın almanın mı daha uygun olduğunu belirler. Doğru seçim için seçenekler arasında değişen maliyetleri, her seçeneğin sağlayabileceği kapasite, kalite ve teslimat performansıyla birlikte değerlendirmek gerekir.

İşin zor kısmı genellikle iki birim fiyat bulmak değildir. Asıl mesele, parçayı üretmeyi bıraktığınızda hangi giderlerin ortadan kalkacağını, boşa çıkan saatlerde hangi başka işlerin yapılabileceğini ve satın alınan parçanın montajda ihtiyaç duyulduğunda hazır olup olmayacağını bilmektir.

Bu nedenle maliyet karşılaştırması, üretim çizelgesiyle birlikte ele alınmalıdır. SkyPlanner APS, işletme içindeki iş yükünüzü ve birbirine bağlı operasyonları görünür kılar; böylece daha ucuz bir parça, fark edilmeden geciken bir müşteri siparişine dönüşmez. Dışarıda yapılacak bir operasyon onaylandığında, öncesindeki ve sonrasındaki işlerle aynı planda tutulabilir.

Karşılaştırmaya aynı parça, miktar ve teslimat koşullarıyla başlayın

Maliyetleri karşılaştırmadan önce neyi satın alacağınızı veya üreteceğinizi netleştirin. Her iki seçenek için de aynı teknik resim revizyonunu, malzeme şartnamesini, kabul edilen ürün miktarını, kalite gerekliliklerini ve bir sonraki operasyonda ihtiyaç duyulan tarihi esas alın. Henüz işlenmemiş ham parçalar için verilen bir teklif, kontrolü yapılmış bitmiş parçaların maliyetiyle karşılaştırılamaz.

Kararın kapsadığı dönemi de belirleyin. Bir makinenin aşırı yüklü olduğu sırada tek bir acil partiyi dışarıdan satın almak ile işletme içindeki bir süreci kapatıp yıllık üretim hacmini dışarıya vermek farklı kararlardır. İlk durumda makinenin kira gideri değişmeyebilir. İkinci durumda ise gelecekteki ekipman yenilemeleri, personel ihtiyacı ve işletmede korunacak uzmanlık, kararın sonucunu önemli ölçüde değiştirebilir.

Mühendislik ve kalite ekiplerinden, her iki seçenekte de taviz verilemeyecek gereklilikleri belirlemelerini isteyin. Tedarikçi gerekli toleransı sağlayamıyor veya gerekli onayı alamıyorsa düşük fiyat, bu seçeneği uygulanabilir hâle getirmez. Aynı ölçütü kendi üretiminize de uygulayın: Bir makineye sahip olmanız, sürecinizin parçayı sürekli olarak istenen özelliklerde üretebildiğini kanıtlamaz.

Genel gider payı yüklenmiş birim maliyeti değil, ilgili maliyetleri karşılaştırın

İlgili maliyetler, seçenekler arasında farklılaşan gelecekteki maliyet ve faydalardır. Kısa vadeli bir üret ya da satın al karşılaştırmasında şu soruyu sorun: Bu seçeneği tercih ettiğimiz için hangi nakit akışları değişiyor?

Kira veya yönetici maaşlarından parçaya yüklenen pay, ortadan kaldırabileceğiniz bir maliyet olmasa da parçayı pahalı gösterebilir. Bu giderler üretim dışarıya verildikten sonra da devam ediyorsa parçayı satın almak, söz konusu genel giderleri ortadan kaldırmadan tedarikçi faturasını maliyetlere ekler.

Bunun tersi de önemlidir. Parçaya özel bir fikstür, ek vardiya veya iptal edilebilen bir servis sözleşmesi, karar sonucunda ortaya çıkıyor ya da ortadan kalkıyorsa karşılaştırmaya dâhil edilmelidir. Bir maliyetin sabit olması, kararla ilgisiz olduğu anlamına gelmez; değişken olması da dayandığı varsayımı kontrol etme gereğini ortadan kaldırmaz.

Maliyet veya fayda	Hesaba katmadan önce netleştirilmesi gerekenler
Malzeme ve dönüştürme maliyetleri	İşletme içinde üretim yapılmasına bağlı olarak gerçekten değişen malzeme, sarf malzemesi, enerji ve diğer harcamalar.
İşçilik	Ek ücretli çalışma saatlerine, geçici personele veya fazla mesaiye ihtiyaç duyulup duyulmadığı ya da zaten ücret ödenen çalışanların mı kullanılacağı. Boşa çıkan saatler kendiliğinden ücret tasarrufu anlamına gelmez.
Partiye özgü maliyetler ve sabit maliyetler	Seçilen dönem içinde hangi hazırlık harcamalarının, takım giderlerinin, sözleşme bedellerinin veya diğer maliyetlerin ortaya çıkacağı ya da gerçekten önlenebileceği.
Satın alınan parçalar	Kabul koşullarını karşılayan gerekli miktar için tedarikçi fiyatı ve satın alma nedeniyle oluşan ek nakliye, gümrük vergisi, kontrol, elleçleme ve diğer satın alma maliyetleri.
Mevcut genel giderlerden yüklenen paylar	Toplam giderin değişip değişmediği. Değişmeyen gider paylarını seçenekler arasındaki farkların karşılaştırıldığı hesaba dâhil etmeyin.
Kapasitenin alternatif kullanımı	Aksi hâlde vazgeçmek zorunda kalacağınız, yapılabilir durumdaki işlerden elde edilecek ek net fayda; yalnızca bu işlerin satış geliri değil.

Bir parti daha üretmeye karar vermek, geçmişte yapılan harcamaları geri kazandırmaz. Mevcut bir makinenin defter değeri yerine kararın gelecekteki sonuçlarını esas alın. Ancak bir varlık satılabilecek veya başka bir yerde kârlı biçimde kullanılabilecekse vazgeçilen bu fayda hesaba katılmalıdır.

Karşılaştırmayı, özellikle ödenmeye devam edecek ücretlerin ve genel giderlerin nasıl ele alındığını, finans ekibi doğrulamalıdır. Üretim ekibi süreleri ve kaynak ihtiyaçlarını, satın alma ekibi ise karşılaştırılabilir teklifleri ve teslimat koşullarını sağlar. Bu ekipler birlikte çalışarak cazip görünen bir fiyat farkını, karar vermede kullanılabilecek bir ekonomik değerlendirmeye dönüştürür.

Üret ya da satın al örneği: Daha ucuz parçayı üretmek, daha değerli işlere ayrılabilecek kapasiteyi kullanabilir

Bir sonraki üretim dönemi için 2.000 adet bitmiş parçaya ihtiyacınız olduğunu varsayalım. Aşağıdaki rakamlar örnek amaçlıdır; müşteri sonuçlarını veya piyasa fiyatlarını yansıtmaz. Her iki seçenek de aynı teknik şartları ve teslimat gerekliliklerini karşılamaktadır.

Partiyi üretmek için parça başına $6 malzeme, $4 ek işçilik ve $2 değişken dönüştürme harcaması gerekmektedir. Buradaki işçilik, yalnızca bu partiyi üretmeniz hâlinde ödenecek geçici işçilik veya fazla mesai saatlerini ifade eder. Ayrıca satın almayı seçtiğinizde kaçınabileceğiniz, partiye özgü $3.000 tutarında bir harcama vardır.

Bir tedarikçi parça başına $15 fiyat teklif etmektedir. Parti için nakliye $1.000, giriş kalite kontrolü de ayrıca $1.000 tutmaktadır.

2.000 parça için ilgili maliyet	Üretim	Satın alma
Malzeme	$12.000	Tedarikçi fiyatına dâhil
Ek işçilik	$8.000	Tedarikçi fiyatına dâhil
Değişken dönüştürme harcamaları	$4.000	Tedarikçi fiyatına dâhil
Partiye özgü, kaçınılabilir harcamalar	$3.000	$0
Tedarikçi fiyatı	$0	$30.000
Nakliye ve giriş kalite kontrolü	$0	$2.000
Toplam ilgili maliyet	$27.000	$32.000

Kullanılabilir boş kapasite varsa ve bu kapasitenin daha iyi bir alternatif kullanımı yoksa üretmek $5.000 tasarruf sağlar. Muhasebenin bu partiye, toplamı değişmeyen fabrika genel giderlerinden $6.000 pay yüklediğini de varsayalım. Her iki seçenekte de katlanılan bu gider eklendiğinde toplamlar üretim için $33.000, satın alma için $38.000 olur. Aradaki $5.000 fark değişmez. Genel gider payı dâhil $33.000 üretim maliyetini, satın alma tarafındaki $32.000 maliyetle karşılaştırmak ise hatalı biçimde satın almayı avantajlı gösterir.

Şimdi partinin darboğazda üretildiğini düşünün

Bu parçaların üretimi için kapasitesi kısıtlı bir işleme merkezinde 100 saat gerektiğini varsayalım. Aynı saatlerde üretilebilecek onaylanmış başka siparişler, tüm ek maliyetler düşüldükten sonra $7.000 ek net katkı sağlayabilir. Diğer kaynaklar ve malzemeler hazırdır; bu siparişler gerçekten de dönem içinde tamamlanıp satılabilecek durumdadır.

Bu durumda parçaları satın almak $5.000 daha pahalıdır, ancak $7.000 ek katkı elde edilmesini sağlar. Bu varsayımlar altında satın almak işletmeye $2.000 avantaj sağlar.

Aynı sonucu, $7.000 fırsat maliyetini üretim maliyetine ekleyerek de gösterebilirsiniz: Üretim maliyeti $27.000 yerine $34.000 olurken satın alma maliyeti $32.000 olarak kalır. Bu iki gösterimden birini kullanın; alternatif kullanımdan doğan faydayı iki kez hesaba katmayın.

Belirleyici soru fabrikanın yoğun olup olmadığı değildir. Önemli olan, söz konusu kaynaktaki bu saatlerin başka bir işte daha iyi bir sonuç sağlayıp sağlayamayacağıdır. Alternatif siparişlerin malzemesi eksikse, sevk tarihleri kaçırılıyorsa veya işler yalnızca başka bir darboğaza taşınıyorsa varsayılan fayda yeniden değerlendirilmelidir.

SkyPlanner, karşılaştırmanın üretimle ilgili bu yönünü netleştirmenize yardımcı olur. Sonlu kapasite çizelgesi, parçanın operasyonlarını kaynakların uygunluğuyla ve aynı süreleri kullanmak isteyen diğer işlerle ilişkilendirir. Böylece yalnızca parçanın maliyetine dayanarak karar vermeden önce üretimdeki sonuçları görebilirsiniz.

Maliyetlerin eşitlendiği miktarı hesaplamak ne zaman yararlıdır?

Koşulların sabit kaldığı bir hacim karşılaştırmasında, her seçeneğin ilgili maliyetini şöyle ifade edin:

Üretim maliyeti = Fm + vm × Q

Satın alma maliyeti = Fb + vb × Q

Burada Q miktarı, F aynı karar dönemi içindeki ilgili sabit harcamaları, v ise birim başına ilgili maliyeti gösterir. m ve b alt indisleri sırasıyla üretimi ve satın almayı belirtir.

Satın almanın birim maliyeti daha yüksek olduğunda, maliyetlerin eşitlendiği miktar şöyle hesaplanır:

Q = (Fm − Fb) ÷ (vb − vm)

Bu örnekte maliyetlerin eşitlendiği miktar ($3.000 − $2.000) ÷ ($15 − $12), yani yaklaşık 333 parçadır. Yalnızca bu maliyetler dikkate alındığında, tam adet olarak 334 parçadan itibaren üretmek daha ucuz hale gelir. Bu hesaplama, her iki seçeneğin de uygulanabilir olmaya devam ettiğini ve teklif edilen birim fiyatlarla parti maliyetlerinin geçerliliğini koruduğunu varsayar.

Bu, alternatiflerin maliyetlerinin eşitlendiği noktadır; satışlara ilişkin bir başabaş noktası ya da kapasite garantisi değildir. Asgari satın alma miktarları, miktara göre değişen fiyatlar, ek vardiyalar ve fırsat maliyetleri karşılaştırmayı değiştirebilir. Birden fazla yılı kapsayan yatırımlarda finans biriminin nakit akışlarının zamanlamasını ve yatırımın daha geniş kapsamlı sonuçlarını da değerlendirmesi gerekir.

Kaliteyi, tedarik riskini ve korumak istediğiniz yetkinlikleri değerlendirin

Finansal avantaj, ancak seçilen seçenek kabul edilebilir parçalar sağlayabiliyorsa anlamlıdır. Her seçeneğe belirsiz bir “güvenilirlik” puanı vermek yerine, riskleri araştırılabilecek kadar somut tanımlayın.

Kararı etkileyen unsur	Tercihi değiştirebilecek sorular
Kalite ve kabul	Proses, teknik şartnameyi tutarlı biçimde karşılayabilir mi? İlk partiyi kim onaylayacak, kusurlu ürün veya yeniden işleme maliyetlerini kim karşılayacak?
Teslimat ve esneklik	Lead time üretim, nakliye ve muayeneyi kapsıyor mu? Miktar değişirse veya teknik resim revize edilirse ne olur?
Tedarik sürekliliği	Yeterliliği onaylanmış yedek bir tedarik kaynağı var mı? Tedarikçinin teslimatı gerçekleştirememesi veya işletmedeki bir makinenin arızalanması montajı nasıl etkiler?
Teknik bilgi birikimi ve kontrol	Bu proses sizi rakiplerinizden ayıran unsurlardan biri mi? Hangi uzmanlığı, takım ve kalıplara erişimi ya da tasarım bilgisini korumanız gerekiyor?
Talep ve karardan geri dönebilme	Talep miktarları, kapasite veya satın alma taahhütlerini haklı çıkaracak kadar kesin mi? İşi yeniden işletme içine almak ne kadar zor olur?

Satın alma birimi tedarikçinin taahhüdünü doğrulamalı, kalite birimi kabul planını onaylamalı, mühendislik birimi ise kararın yetkinlikler üzerindeki etkilerini değerlendirmelidir. Ağırlıklı bir karar matrisi bu bulguları özetleyebilir. Ancak birkaç küçük avantajın, taviz verilemeyecek bir kalite veya teslimat şartından daha ağır basmasına izin verilmemelidir.

Çözüm, seçenekleri bir arada kullanmak da olabilir: kritik bir operasyonu işletme içinde tutabilir, uzmanlık gerektiren bir işlemi dışarıdan satın alabilir veya talebin zirve yaptığı dönemlerde onaylı bir tedarikçiden yararlanabilirsiniz. Hangi miktarın ve hangi operasyonun nerede gerçekleştirileceğini belirleyin. İşi bölüştürmek de takım ve kalıp, koordinasyon ve kalite açısından yükümlülükler doğurur; kendiliğinden en düşük riskli seçenek haline gelmez.

SkyPlanner ile kararı üretim planına bağlayın

Üretme ve satın alma seçeneklerini karşılaştırırken “Bu işi mevcut plana sığdırabilir miyiz?” sorusuna güvenilir bir yanıt gerekir. SkyPlanner, iş merkezlerini, vardiyaları, operatörleri, malzemeleri ve öncelikleri tek bir çizelgeleme ortamında bir araya getirir. Çizelgeleme için kullanılan yapay zekâ motoru Arcturus, tanımladığınız kapasite ve bağımlılıkları esas alarak iş sırasını hesaplar. Gantt görünümü, kaynaklara atanan işleri ve bu işlerin sonraki operasyonlarla bağlantısını gösterir.

İşletme içi üretim için gerekli proses adımlarını, hazırlık ve işlem sürelerini, bu adımları gerçekleştirebilecek kaynaklar üzerinden inceleyin. Parçanın ve yarattığı kapasite yükünden etkilenen diğer siparişlerin tamamlanma tarihlerini kontrol edin. Montajın parçaya ihtiyaç duyduğu tarihten sonra kalan boş saatler, bugünkü kapasite açığını çözmez.

Fason yaptırılması onaylanmış bir operasyon için SkyPlanner, fason üreticiyi kendi iş kuyruğu çizelgelenen bir iş merkezi olarak modelleyebilir. Böylece dışarıda gerçekleştirilen adım, ayrı bir takip listesinde gözden kaybolmak yerine, işletme içinde kendisinden önce ve sonra yapılan işlerle bağlantılı kalabilir. Planın sahadaki durumu yansıtması için gerçekçi süreler girin ve ilerlemeyi güncelleyin.

Bunun yerine parçayı tamamlanmış olarak satın alırsanız, malzeme durumunu dikkate alan çizelgeleme, parçanın kullanılabilirliğini ona ihtiyaç duyan işletme içi operasyonlarla ilişkilendirebilir. Bir parçayı satın almak ile tek bir operasyonu fason yaptırmak farklı rotalardır; gerçekten onayladığınız rotayı modelleyin.

Öncelikleri ve değiştirilmemesi gereken kararları siz belirlersiniz; çizelgeleme hesaplamasını Arcturus yapar. Bu, iş kuyruklarını birbiriyle uyumlu hale getirmek için gereken manuel çalışmayı azaltır ve teslimatlara etkisini görmeyi kolaylaştırır. Finans biriminin onayladığı maliyet karşılaştırmasını bu operasyonel görünümle birlikte değerlendirin: tedarik kararı için her ikisi de gereklidir.

SkyPlanner ayrıca açık REST API üzerinden her türlü ERP veya MES sistemiyle entegre olur. Mevcut iş sistemlerinizi korurken üretime, bu sistemlerle bağlantılı ve sonlu kapasiteyi esas alan bir çizelge sağlayabilirsiniz.

Kapasite görünürlüğü Fredman Operations’ta neleri değiştirdi?

Gıda ambalajı üreticisi Fredman Operations, SkyPlanner öncesinde makinelerin ne zaman boşa çıkacağını veya vardiya bazındaki kapasiteyi net olarak göremeden işleri manuel biçimde önceliklendiriyordu. Acil yeniden çizelgeleme bir saat veya daha uzun sürebiliyordu.

SkyPlanner’ın L7 ve LTR ile entegre edilmesiyle ekip, boş ve ayrılmış kapasiteyi ortak bir Gantt görünümünden izlemeye başladı. Fredman, çizelge değişikliklerine daha hızlı yanıt verdiğini ve fazla mesai ihtiyacının azaldığını belirtiyor. Bir müşteri tüm açık siparişlerinin öne çekilmesini istediğinde ekip, manuel hesaplamalarla saatler harcamak yerine saniyeler içinde yanıt verebiliyor.

Bu deneyim, tedarik kararları görüşülürken üretim çizelgesinin neden dikkate alınması gerektiğini gösteriyor: yönetimin yalnızca parçanın kâğıt üzerindeki maliyetini değil, üretimin gerçekte neyi taahhüt edebileceğini de bilmesi gerekir.

Tercihi onaylayın, ardından varsayımları yeniden değerlendirin

Seçilen parçayı veya operasyonu, miktarı, dönemi, karara esas olan maliyet farkını, kapasiteye etkisini ve kalite onayını kayda geçirin. Tedarikçi taahhüdünden veya işletme içi tamamlanma tarihinden sorumlu kişiyi belirleyin. Miktar değişikliği, revize edilmiş teklif, sürekli tekrarlanan kusurlar ya da darboğazın değişmesi gibi hangi durumlarda kararın yeniden gözden geçirileceği konusunda anlaşın.

İyi bir üret ya da satın al kararı, seçilen seçeneğin bugün neden işletmenin yararına olduğunu ve hangi koşullarda kararın değişeceğini açıklar. SkyPlanner, siparişler değiştikçe bu kararın üretime ilişkin boyutunu görünür tutar.

SkyPlanner demosu için randevu alın; görüşmeye tipik bir parça örneği, bu parçanın işletme içi üretim rotası ve onaylı bir dış tedarik seçeneğiyle katılın. Görüşmede her rotanın ihtiyaç duyduğu kapasiteyi ve etkilediği diğer teslimatları inceleyin. Önce kendiniz keşfetmek isterseniz SkyPlanner’ı demo verileriyle deneyin.