Productie-efficiëntie: berekenen en verbeteren waar het telt

Productie-efficiëntie vergelijkt de gerealiseerde productie met een vastgestelde norm voor dezelfde productiemiddelen en meetperiode. Het percentage laat zien hoeveel de prestaties afwijken van die norm. De volgende stap is achterhalen waardoor dat verschil ontstaat en welke verandering helpt om meer van het benodigde werk af te ronden.

Dat onderscheid is belangrijk op een drukke productievloer. Een machine kan boven de norm presteren, maar ondertussen onderdelen maken die alleen de wachtrij voor de volgende bewerking verlengen. Een andere machine staat misschien stil omdat het materiaal nog niet beschikbaar is of de voorgaande bewerking nog niet klaar is. Alle machines drukker bezet houden betekent dus niet vanzelf dat klantorders eerder de deur uitgaan.

Begin met een berekening op een vergelijkbare basis en zoek vervolgens uit waar in het productieproces het verlies ontstaat. Zit het probleem in wachttijden tussen bewerkingen en het voortdurend aanpassen van werkwachtrijen? Dan helpt SkyPlanner APS u om die bevinding te vertalen naar een betere, gezamenlijke planning, met minder handmatig planwerk.

Wat is productie-efficiëntie?

In de maakindustrie geeft productie-efficiëntie aan hoe de werkelijke prestaties zich verhouden tot een vastgestelde productienorm. Die norm kan bijvoorbeeld de productie per machine-uur vastleggen, of de toegestane arbeidstijd voor een bepaalde bewerking. De norm moet betrekking hebben op het werk en de productiemiddelen die u daadwerkelijk meet.

Goed toegepast helpt deze maatstaf om mogelijkheden te vinden om goede producten te maken met minder verspilling van tijd, inspanning en materiaal. Door bruikbare capaciteit terug te winnen, kunt u de kosten van de ingezette productiemiddelen per gereed product verlagen en ruimte creëren voor meer orders, zonder direct extra machines aan te schaffen.

Het percentage op zichzelf vertelt niet of u de juiste producten hebt gemaakt, leverafspraken bent nagekomen of de winstgevendheid hebt verbeterd. Dat zijn juist de resultaten waaraan uw verbetering moet bijdragen. Een hoge efficiëntiescore bij een bewerking die een toch al volle wachtrij aanvult, kan minder waardevol zijn dan het wegnemen van een wachttijd die een order voor vandaag tegenhoudt.

Hoe berekent u productie-efficiëntie?

Een veelgebruikte formule op basis van productieaantallen is:

Productie-efficiëntie (%) = Werkelijke productie ÷ Normproductie × 100

De normproductie is de hoeveelheid die volgens de gekozen norm in dezelfde meetperiode geproduceerd zou worden. Werkt u met productiesnelheden, deel dan de werkelijke productiesnelheid door de normproductiesnelheid. Gebruik steeds dezelfde basis voor het product, het productiemiddel en de tijd.

Een rekenvoorbeeld

Stel dat voor een verspanende bewerking een referentiesnelheid van 50 goedgekeurde onderdelen per machine-uur is afgesproken. U meet een productieperiode van zes uur, exclusief geplande pauzes. Omstellen, wachten en stilstand binnen die periode tellen wel mee. Tijdens die zes uur levert de bewerking 240 goedgekeurde onderdelen op.

Berekening	Resultaat
Normproductie: 50 onderdelen/uur × 6 uur	300 onderdelen
Werkelijke productie van goedgekeurde onderdelen	240 onderdelen
Productie-efficiëntie: 240 ÷ 300 × 100	80%
Werkelijke productiesnelheid: 240 ÷ 6	40 onderdelen/uur

U hebt in die productieperiode 80% gerealiseerd van de hoeveelheid die bij de referentiesnelheid hoort. Een vergelijking van de snelheden geeft hetzelfde antwoord: 40 ÷ 50 × 100 = 80%.

Het verschil is 60 onderdelen, wat bij de referentiesnelheid overeenkomt met 1,2 uur. Dat bewijst niet dat de machine 1,2 uur heeft stilgestaan, of dat u dat volledige verschil kunt terugwinnen door de planning aan te passen. Het verlies kan een combinatie zijn van omstellen, wachten, langzamer draaien en afgekeurd werk. Om te bepalen wat u moet aanpakken, hebt u de productiegegevens nodig.

Zorg voor een zinvolle vergelijking

Spreek af wat u meeneemt in de berekening voordat u op basis van het percentage maatregelen neemt:

• Welke productie telt mee? Telt u goedgekeurde onderdelen na één bewerking, of gereed product dat verzonden kan worden? Tel onvoltooid werk niet als gereed product en tel hetzelfde goedgekeurde onderdeel na herstelwerk niet nogmaals mee.
• Welke productiemiddelen en tijd tellen mee? Machine-uren, operatoruren en verstreken tijd zijn verschillende grootheden. Leg vast of omstellen, wachten en stilstand binnen de meetperiode vallen. Een productiesnelheid die u alleen meet terwijl de machine draait, maakt verliezen tijdens stilstand onzichtbaar.
• Welke norm gebruikt u? Leg vast voor welk product, welke werkwijze en welk productiemiddel de norm geldt, waarop deze is gebaseerd en wanneer deze is herzien. Een oud gemiddelde en een ideale productiesnelheid drukken niet dezelfde verwachting uit.

Hebt u voor uw productie nog geen goed onderbouwde norm? Stel die dan eerst vast voordat u het percentage gebruikt om teams of fabrieken te vergelijken. Onze gids over tijdstudie in de productie legt uit hoe u waarnemingen van het werk omzet in een bruikbare norm.

Wat als u meerdere producten maakt?

Alleen aantallen vergelijken geeft een vertekend beeld als het ene product veel meer tijd kost dan het andere. Met een vergelijking op basis van tijd kunt u verschillende producten uitdrukken in dezelfde tijdseenheid voor het betreffende productiemiddel:

Efficiëntie (%) = Normuren voor de goedgekeurde productie ÷ Werkelijk bestede uren × 100

Bereken de normuren voor de gerealiseerde productie door per product het goedgekeurde aantal te vermenigvuldigen met de normtijd en de uitkomsten op te tellen. Vergelijk daarbij dezelfde soorten uren: normuren voor arbeid horen bij werkelijk bestede arbeidsuren, niet bij verstreken machine-uren. Behandel omsteltijd en toeslagen in de hele vergelijking op dezelfde manier.

Voor een gecombineerd resultaat telt u eerst de vergelijkbare normuren en de werkelijk bestede uren op. Pas daarna deelt u de totalen door elkaar. Neem dus niet zomaar het gemiddelde van percentages voor bewerkingen met verschillende werkvolumes.

Productie-efficiëntie, productiviteit, bezettingsgraad en OEE

Deze maatstaven beantwoorden verschillende vragen. Als u weet welke u nodig hebt, voorkomt u dat een mooier cijfer in de rapportage tot een verkeerd productiedoel leidt.

Maatstaf	Welke vraag beantwoordt deze?
Productie-efficiëntie	Hoe verhielden de werkelijke prestaties zich tot onze vastgestelde norm?
Productiviteit	Hoeveel produceerden we per eenheid inzet, zoals arbeidsuren, energie of kosten?
Bezettingsgraad	Welk deel van de beschikbare tijd van een productiemiddel hebben we benut, volgens onze vastgelegde definitie van benutting?
Totale effectiviteit van de apparatuur (OEE)	Welk deel van de geplande productietijd leverde bij de ideale snelheid direct goedgekeurde producten op?

Productiviteit gaat niet alleen over het aantal gemaakte producten. Als u meer produceert door verhoudingsgewijs nog meer arbeid in te zetten, kan de totale productie stijgen terwijl de productie per arbeidsuur daalt. Efficiëntie voegt een referentiepunt toe: hoe verhoudt het resultaat zich tot de norm voor dat werk?

De bezettingsgraad vertelt hoe druk een productiemiddel bezet was, niet of het aan het nuttigste werk heeft bijgedragen. Een machine die geen knelpunt vormt aan het werk houden, kan de voorraad vergroten zonder de bewerking te helpen die de hoeveelheid gereed product begrenst. Enige onbenutte tijd kan verstandig zijn als de vraag, de afhankelijkheden of de volgende bewerking geen aanleiding geven om meer te produceren.

OEE kent een specifieke berekening: Beschikbaarheid × Prestatie × Kwaliteit. Daarbij worden verliezen door stilstand, langzamer draaien en defecten onderscheiden, met de geplande productietijd en de ideale cyclustijd als uitgangspunt. Een algemeen efficiëntiecijfer op basis van een andere productienorm is niet automatisch een OEE-cijfer. Wilt u verliezen aan machines analyseren, houd deze factoren dan afzonderlijk zichtbaar in plaats van één percentage als diagnose te beschouwen.

Productie-efficiëntie verbeteren: pak het verlies achter het cijfer aan

Begin met een productfamilie of bewerking waarvan de prestaties belangrijk zijn voor het werk dat u moet afronden. Controleer de vergelijkingsbasis en bekijk vervolgens de taken en tijdregistraties achter het resultaat. Praat met de mensen die het werk uitvoeren: een lange bewerkingsduur kan wijzen op lastig omstellen, ontbrekende informatie, wachten op materiaal of een onbetrouwbare machine. Elke oorzaak vraagt om een andere aanpak.

Voorkom onnodig wachten en conflicten in de werkvolgorde

Als alles voor een bewerking klaarstaat behalve een ontbrekend onderdeel of een nog niet afgeronde voorgaande stap, lost sneller werken door de operator het wachten niet op. Controleer of de planning rekening houdt met de beschikbaarheid van materiaal, de afhankelijkheden tussen bewerkingen en de capaciteit die verschillende taken moeten delen.

Stel dat een montageteam op een onderdeel wacht, terwijl de verspaningsafdeling een minder urgente batch produceert. De productie van die afdeling opvoeren kan efficiënt lijken, maar de montage blijft stilstaan. De bewerking voor het ontbrekende onderdeel eerder inplannen kan dan een nuttigere verbetering zijn, omdat de benodigde order daardoor verder kan.

Hier maakt een gezamenlijke planning direct verschil. SkyPlanner plant samenhangende bewerkingen in onderling verband. Zo bepalen prioriteiten en afhankelijkheden de werkwachtrijen, in plaats van dat elk werkcentrum alleen zijn eigen productiedoel nastreeft.

Verminder omstel- en procesverliezen

Blijkt uit de registratie dat er vaak wordt omgesteld? Zet gereedschappen en materialen dan klaar voordat u de machine stilzet en bekijk hoe het werk is gegroepeerd. Taken die qua instellingen goed op elkaar aansluiten achter elkaar uitvoeren kan omstelverliezen verminderen. Maar een zo groot mogelijke batch is niet automatisch de beste keuze als daardoor dringend werk elders vertraging oploopt.

Zijn langzamer draaien, defecten of terugkerende storingen de belangrijkste verliezen, onderzoek dan de betrokken werkwijze, instellingen, opleiding, gereedschappen of het onderhoud. Neem de oorzaak weg en verwerk het gewijzigde proces of de veranderde beschikbaarheid van het productiemiddel vervolgens in de planning. Een aangepaste wachtrij is geen vervanging voor het verhelpen van een terugkerende storing.

Geef voorrang aan wat helpt om werk af te ronden

Kies de verbetering die een wezenlijke belemmering voor de benodigde productie wegneemt. Tijdwinst op een productiemiddel dat de volgende bewerking ophoudt, kan waardevoller zijn dan een grotere lokale besparing waar al capaciteit over is. Wilt u dat knelpunt opsporen? Lees dan onze gids over bottlenecks in de productie.

Als het proces al stabiel draait en de vraag nog steeds groter is dan de bruikbare capaciteit, ligt de oplossing mogelijk in een extra ploeg, uitbesteding of een investering, in plaats van in nog een verbetertraject voor efficiëntie. Maak onderscheid tussen die capaciteitsbeslissing en de verliezen die u binnen het bestaande proces kunt wegnemen.

Herhaal na de verandering de meting op dezelfde basis. Controleer de goedgekeurde aantallen, de tijd die de productiemiddelen hebben gebruikt en het werk dat daadwerkelijk is afgerond. Spreek niet van een procesverbetering alleen omdat de norm is aangepast of een andere productmix het percentage makkelijker haalbaar maakte.

Vertaal uw bevindingen naar een betere planning met SkyPlanner

Een verlies door gebrekkige planning opsporen is pas het begin. In een fabriek waar voortdurend iets verandert, moet iemand de nieuwe werkvolgorde uitvoerbaar houden wanneer spoedorders binnenkomen, bewerkingen gereedkomen en de capaciteit verandert. Afzonderlijke wachtrijen per machine handmatig opnieuw opbouwen kost tijd en kan de wachttijden terugbrengen die u net had weggewerkt.

SkyPlanner APS neemt die afstemming voor zijn rekening. Arcturus, de AI voor de planning, berekent de planning op basis van de ingestelde werkcentra, ploegen, operators, bewerkingsduren, geschikte productiemiddelen en onderlinge afhankelijkheden. U stuurt bij met prioriteiten en vergrendelingen. Als materiaalgestuurd plannen is ingeschakeld, bepaalt ook de beschikbare voorraad wanneer werk kan worden ingepland.

Het resultaat verschijnt in de Gantt-weergave. Daar ziet u de werkvolgorde, de samenhang tussen bewerkingen en het werk dat dreigt uit te lopen. In plaats van alleen te controleren of één machine genoeg werk heeft, kunt u beoordelen of de aangepaste planning de volgende bewerking en de klantorder vooruithelpt.

Met Autopilot kost het minder werk om die planning actueel te houden. Als Autopilot is ingeschakeld, kan het bij relevante wijzigingen in de productie of op ingestelde momenten herplannen. U hoeft de planning dus niet voortdurend te bewaken en elke herberekening zelf te starten. Uw regels en vergrendelingen blijven van kracht. Zo besteedt u minder tijd aan het aanpassen van wachtrijen en meer tijd aan het bepalen welke leverafspraak of welk productieprobleem aandacht nodig heeft.

Die combinatie maakt SkyPlanner een praktische keuze om de productie-efficiëntie te verbeteren als gebrekkige afstemming de oorzaak van het verlies is: Arcturus berekent de gezamenlijke werkvolgorde, Gantt maakt het resultaat zichtbaar en Autopilot vermindert het doorlopende werk om de planning bij te houden. Ontdek de planningsfuncties van SkyPlanner.

Wat er veranderde bij Eskomatic

Eskomatic is een Fins verspaningsbedrijf dat in opdracht werkt, met een brede productmix en uiteenlopende seriegroottes. Voorheen hield het bedrijf de wachtrijen grotendeels handmatig bij in een ouder systeem voor ERP en productieaansturing. Door het beperkte inzicht in de materiaalbeschikbaarheid was het lastiger om tekorten te voorzien voordat het werk moest beginnen.

Door SkyPlanner te koppelen aan de bestaande ERP-gegevens kreeg het team een visueel overzicht van de wachtrij in de Gantt-weergave, een geautomatiseerde capaciteitsplanning en beter inzicht in materiaaltekorten. Eskomatic meldt dat de productie minder vaak stilvalt door ontbrekende materialen en dat het leverdatums nauwkeuriger kan vaststellen.

Dat komt de efficiëntie rechtstreeks ten goede: minder vermijdbare wachttijd en minder dagelijks werk om de planning weer kloppend te krijgen. Lees hoe Eskomatic SkyPlanner beoordeelt en welke ervaringen het bedrijf heeft met het systeem in de productie.

Gebruik de werkelijke resultaten voor een betere volgende planning

Een verbetering houdt makkelijker stand als u de opgedane inzichten in de volgende planning verwerkt. Duurt een bewerking herhaaldelijk langer dan gepland en past u de geschatte duur niet aan, dan kan hetzelfde conflict in de wachtrij terugkomen.

De timer van SkyPlanner registreert werktijd en geproduceerde of afgekeurde aantallen. Met taakrapporten kunt u de geplande of geschatte duur vergelijken met de geregistreerde tijd en onderzoeken welk werk achter een afwijking zit. Kies de registratie die bij uw vraag past: de tijd die een operator heeft geregistreerd, is niet automatisch de draaitijd van de machine of de volledige periode waarin een taak heeft gewacht.

Historische tijdregistraties kunnen SkyPlanner ook helpen de duur van processtappen te voorspellen. Daarmee kunt u de tijdsduur waarmee u plant nauwkeuriger maken. Houd deze realistische planningsraming gescheiden van de prestatienorm waarmee u verbeteringen beoordeelt. Een gemiddelde duur waarin terugkerende verliezen zijn opgenomen, mag die verliezen niet ongemerkt tot aanvaardbare prestaties maken.

U hoeft een ERP- of MES-systeem dat goed voor uw bedrijf werkt niet te vervangen. SkyPlanner kan via zijn open REST API met elk ERP- of MES-systeem worden geïntegreerd en verbindt zo uw bestaande systemen met een gezamenlijke productieplanning.

Een bruikbaar efficiëntiecijfer moet tot een zinvolle verandering leiden. Verliest uw team steeds tijd door conflicten in de wachtrijen, wachtende bewerkingen en handmatig herplannen? Plan een demo van SkyPlanner en ontdek hoe een gezamenlijke planning uw productie kan helpen. Neem een recente vertraging als voorbeeld mee, samen met de bewerkingen die erdoor werden geraakt. Wilt u liever eerst zelf rondkijken? Probeer SkyPlanner met demogegevens.

Veelgestelde vragen over productie-efficiëntie

Wat is een goed percentage voor productie-efficiëntie?

Zonder een vergelijkbare norm, productmix en meetafbakening is er geen algemeen streefpercentage. Begin met een betrouwbare nulmeting van uw eigen productieproces, breng de belangrijkste verliezen in kaart en controleer of verbeteringen meer bruikbare productie opleveren met dezelfde of minder productiemiddelen.

Kan de productie-efficiëntie boven 100% uitkomen?

Ja, als de werkelijke prestaties boven de gekozen norm liggen. Onderzoek of het team een betere werkwijze heeft gevonden, de norm verouderd is of de meting niet consistent is. Is de referentie een werkelijke ideale cyclustijd, controleer dan bij een resultaat boven 100% de referentie en de gegevens, in plaats van aan te nemen dat het proces zijn fysieke grens heeft overschreden.

Betekent een hogere machinebezetting ook een hogere productie-efficiëntie?

Niet per se. Een drukbezette machine kan werk produceren dat de volgende bewerking nog niet kan verwerken. Verbeter de volgorde van het benodigde werk en zorg dat het gereed is om te worden uitgevoerd, in plaats van volledige bezetting voor elk productiemiddel als doel te stellen.